Araştırma Yöntemleri

Bilimsel Araştırmanın Temelleri

• Bilimsel yöntemin basamakları: Problemin belirlenmesi, ilgili alanyazın taraması, hipotez (denence) kurma, veri toplama, verilerin analizi, sonuç ve genelleme.
• Değişkenler: Bağımsız değişken (araştırmacının etkisini incelediği, değiştirdiği), bağımlı değişken (etkilenen, ölçülen), kontrol ve karıştırıcı (aracı) değişkenler.
• Hipotez türleri: Araştırma (alternatif) hipotezi ve sıfır (null) hipotez; yönlü / yönsüz hipotez.
• Evren ve örneklem: Olasılığa dayalı örnekleme (basit seçkisiz, tabakalı, küme, sistematik) ve olasılığa dayalı olmayan örnekleme (uygun/kolay ulaşılabilir, amaçlı, kartopu, kota).

Nicel Araştırma Desenleri

• Betimsel (tarama) araştırmalar: Var olan durumu olduğu gibi betimler; genel tarama, örnek olay taraması. Kesitsel (farklı gruplar, tek zaman) ve boylamsal (aynı grup, zaman içinde) tarama.
• İlişkisel (korelasyonel) araştırmalar: İki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkinin yönünü ve derecesini belirler; neden-sonuç ilişkisi kurulamaz. Korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasındadır.
• Nedensel karşılaştırma: Var olan gruplar arasındaki farkın nedenlerini sonradan inceler; değişkene müdahale edilmez.
• Deneysel araştırmalar: Bağımsız değişken araştırmacı tarafından değiştirilir ve neden-sonuç ilişkisi kurulur. Gerçek deneysel desenlerde seçkisiz atama vardır; yarı deneysel desenlerde yoktur; zayıf deneysel desenlerde kontrol grubu yoktur. Tek denekli desenler (AB, ABA, çoklu başlama düzeyi) özel eğitim ve davranış değiştirmede kullanılır.
• İç geçerliği tehdit eden etkenler: Tarih, olgunlaşma, test etkisi, ölçme aracı, istatistiksel regresyon, denek seçimi, denek kaybı.

Nitel Araştırma

• Doğal ortamda, bütüncül ve derinlemesine anlamaya yöneliktir; araştırmacı veri toplama aracıdır.
• Desenler: olgubilim (fenomenoloji), etnografi, durum (vaka) çalışması, gömülü kuram (temellendirilmiş kuram), anlatı araştırması, eylem araştırması.
• Veri toplama: görüşme, gözlem, doküman incelemesi; analiz: betimsel ve içerik analizi.
• Nitel araştırmada geçerlik/güvenirlik yerine inandırıcılık, aktarılabilirlik, tutarlılık ve teyit edilebilirlik kavramları kullanılır.
• Karma yöntem: Nicel ve nitel verilerin birlikte kullanılması (açımlayıcı, keşfedici, eş zamanlı desenler).

Temel İstatistik

• Merkezî eğilim ölçüleri: aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değer (mod). Dağılım ölçüleri: ranj, standart sapma, varyans, çeyrekler arası genişlik.
• Ölçekler: sınıflama, sıralama, eşit aralıklı, oranlı (gerçek sıfır noktası vardır).
• Parametrik testler: t-testi (iki grup), ANOVA (üç ve üzeri grup), Pearson korelasyonu; parametrik olmayan: Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, ki-kare.