Yasama

Türkiye Büyük Millet Meclisi

Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve bu yetki devredilemez (md. 7). TBMM, genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşur (2017 değişikliğiyle 550'den 600'e çıkarıldı).

Milletvekili Seçilme Yeterliliği (md. 76)

• 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir.
• En az ilkokul mezunu olmayanlar, kısıtlılar, askerlikle ilişiği olanlar, kamu hizmetinden yasaklılar ve kanunda sayılan suçlardan (kasten bir yıl veya daha fazla hapis; zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, terör suçları vb.) hüküm giymiş olanlar milletvekili seçilemez.
• Hâkim ve savcılar, yüksek yargı organı mensupları, yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, kamu görevlileri ve subaylar görevlerinden çekilmedikçe aday olamaz.

Seçim Dönemi (md. 77)

TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır. TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yapılır.

TBMM'nin Görev ve Yetkileri (md. 87)

• Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak.
• Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek.
• Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek.
• Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
• TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla genel ve özel af ilanına karar vermek.
• Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak.

Kanunların Teklif Edilmesi ve Görüşülmesi

• Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir (md. 88). 2017'den sonra yürütmenin “kanun tasarısı” sunma yetkisi kaldırılmıştır.
• Cumhurbaşkanı, TBMM'nin kabul ettiği kanunları 15 gün içinde yayımlar veya bir daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir. Geri gönderilen kanunun aynen kabulü için TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu gerekir (md. 89).

Yasama Sorumsuzluğu ve Dokunulmazlığı (md. 83)

• Yasama sorumsuzluğu: Milletvekilleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Meclisteki düşüncelerinden dolayı sorumlu tutulamaz. Sorumsuzluk mutlak ve süreklidir; kaldırılamaz.
• Yasama dokunulmazlığı: Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ve seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak kaydıyla Anayasanın 14. maddesindeki durumlar bunun dışındadır. Dokunulmazlık geçici olup Meclis kararıyla kaldırılabilir.

Milletvekilliğinin Düşmesi (md. 84)

İstifa, milletvekili seçilmeye engel bir suçtan hüküm giyme, kısıtlanma, milletvekilliği ile bağdaşmayan bir görevi sürdürme ve izinsiz/özürsüz bir ay içinde toplam beş birleşime katılmama hâllerinde milletvekilliği düşer.

Bilgi Edinme ve Denetim Yolları (md. 98)

TBMM; meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanır. Yazılı soru, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilir ve en geç 15 gün içinde cevaplandırılır. 2017 ile gensoru ve sözlü soru kaldırılmıştır.

Sınav uyarısı: TBMM 600 üyelidir; seçilme yaşı 18'dir. Kanun teklifi yalnız milletvekillerine aittir. Yasama sorumsuzluğu mutlak ve süreklidir; dokunulmazlık kaldırılabilir. Denetim yolları: meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması, yazılı soru.