İptal ve Tam Yargı Davaları

İdari Dava Türleri (İYUK md. 2)

İdari yargıda açılabilecek başlıca dava türleri: iptal davaları, tam yargı davaları ve kamu hizmetlerinin görülmesi için yapılan imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan davalardır. Ayrıca kamu hizmetleriyle ilgili sözleşmelerde tahkim yolunun öngörülmesi Anayasa md. 125 ile mümkündür.

İptal Davası

İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek, menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davadır.

• Konusu: Kesin ve yürütülmesi gereken (icrai) idari işlemlerdir. İdari eylemlere karşı iptal davası açılamaz.
• Ehliyet: Davacının kişisel, meşru, güncel ve işlemle ciddi bir ilişki içinde bulunan bir menfaatinin ihlal edilmesi yeterlidir; hakkın ihlali şart değildir. Bu, iptal davasını objektif bir dava yapar.
• Hukuka aykırılık sebepleri: Yetki (işlemi yapan makamın yetkili olup olmadığı), şekil (usul ve biçim kuralları), sebep (işlemi doğuran hukuki ve maddi olgular), konu (işlemin doğurduğu hukuki sonuç), maksat (kamu yararı amacı).
• Hukuka uygunluk denetimi: İdari yargı yetkisi idari işlemin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; yerindelik denetimi yapılamaz, yargı kararı idari işlem niteliğinde ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde verilemez (Anayasa md. 125/4, İYUK md. 2/2).
• Sonucu: İptal kararı işlemi geriye etkili olarak ortadan kaldırır; herkese karşı sonuç doğurur (erga omnes). Düzenleyici işlemin iptali, ona dayanılarak yapılmış bireysel işlemleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Tam Yargı Davası

İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan, zararın tazminini amaçlayan davadır.

• Ehliyet: Menfaat yetmez; kişisel hakkın doğrudan ihlali gerekir. Sübjektif niteliktedir.
• Konusu: İdari işlem, idari eylem veya idari sözleşmeden doğan maddi ve manevi zararlar.
• Sonucu: Yalnız taraflar arasında sonuç doğurur; idare tazminat ödemeye mahkûm edilir.

İptal ve Tam Yargı Davalarının Birlikte Açılması (İYUK md. 12)

İlgililer, idari işlem nedeniyle haklarına dokunulmuşsa: iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir; önce iptal davası açıp iptal kararının tebliğinden sonra dava açma süresi içinde tam yargı davası açabilir ya da işlemin icrası nedeniyle doğan zarar için ayrıca tam yargı davası açabilir.

İdari Sözleşmelerden Doğan Davalar

Kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin idari sözleşmelerin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idari yargıda görülür. Ayrılabilir işlemler (ihale komisyonu kararı gibi sözleşmeden önceki işlemler) için ise iptal davası açılabilir.