Eser ve Hizmet Sözleşmeleri

Eser Sözleşmesi (TBK md. 470)

Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Burada borçlanılan şey çalışma değil sonuçtur (bina, köprü, tamir, heykel, yazılım).

• Yüklenicinin borçları: Eseri özenle ve sadakatle meydana getirmek; işi kişisel olarak yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmak (kişisel özellikler önemli değilse alt yükleniciye verebilir); araç ve gereçleri kendi sağlamak; iş sahibinin verdiği malzemeyi özenle kullanmak; eseri zamanında teslim etmek.
• Gecikme (md. 473): Yüklenici işe zamanında başlamaz veya işi geciktirirse ya da iş sahibine yüklenemeyen bir sebeple teslim gününde bitiremeyecek gibi görünürse iş sahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir.
• Ayıplı ifa (md. 474-475): İş sahibi eseri teslimden sonra imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli ve ayıpları uygun süre içinde bildirmelidir. Seçimlik hakları: eserin kabulden kaçınılamayacak ölçüde kullanılamaz veya hakkaniyete göre kabule zorlanamayacak derecede ayıplıysa sözleşmeden dönme; eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim; aşırı masraf gerektirmiyorsa bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere ücretsiz onarım. Genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır.
• Zamanaşımı (md. 478): Eserin teslimi tarihinden başlayarak iki yıl; taşınmaz yapılarda beş yıl; ayıp yüklenicinin ağır kusurundan kaynaklanmışsa yirmi yıl.
• Bedel: Götürü bedelde yüklenici, eser öngördüğünden fazla emek ve gider gerektirse bile bedelin artırılmasını isteyemez; ancak olağanüstü durumlarda hâkim uyarlama yapabilir. Önceden belirlenmemişse bedel, değere ve yüklenicinin giderlerine göre belirlenir.
• Fesih (md. 484): Eser tamamlanmadıkça iş sahibi, yüklenicinin o ana kadar yaptığı işin karşılığını ve uğradığı bütün zararı tazmin ederek sözleşmeden dönebilir.

Hizmet Sözleşmesi (md. 393)

Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirsiz süreyle iş görmeyi, işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Temel unsurları iş görme, bağımlılık, ücret ve zamandır. Eser sözleşmesinden farkı, sonuç değil emek borcunun ve bağımlılığın bulunmasıdır.

• İşçinin borçları: İşi bizzat yapma, özen ve sadakat borcu, işverenin talimatlarına uyma, fazla çalışma (gerektiğinde ve dürüstlük kuralı çerçevesinde).
• İşverenin borçları: Ücret ödeme, işçiyi koruma ve gözetme (kişiliğini, iş sağlığı ve güvenliğini), eşit davranma, yıllık izin verme, hizmet belgesi verme.
• Deneme süresi (md. 433): En çok iki ay; bu süre içinde taraflar bildirim süresine uymaksızın sözleşmeyi feshedebilir.
• Fesih: Belirsiz süreli sözleşmelerde bildirim sürelerine uyularak (md. 432); her iki taraf için de haklı sebeple derhâl fesih mümkündür (md. 435).
• Sözleşmede kararlaştırılan rekabet yasağı yazılı şekilde yapılmalıdır ve özel durumlar dışında iki yılı aşamaz (md. 444-445).
• İş Kanunu kapsamındaki işçiler için öncelikle 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır; TBK genel hükümdür.