Beşerî ve Ekonomik Coğrafya

Nüfus

• Nüfusun dağılışını etkileyen faktörler: Doğal (iklim, yer şekilleri, su kaynakları, toprak) ve beşerî-ekonomik (sanayi, tarım, ticaret, ulaşım, turizm, madenler).
• Nüfus artışı: Doğum, ölüm ve göç belirler. Gelişmiş ülkelerde artış hızı düşük ve nüfus yaşlı; az gelişmiş ülkelerde artış hızı yüksek ve nüfus gençtir.
• Nüfus piramitleri yaş ve cinsiyet yapısını gösterir. Nüfus yoğunluğu: Aritmetik (nüfus/alan), tarımsal ve fizyolojik yoğunluk.
• Nüfus politikaları: Nüfus artışını teşvik eden (doğurganlığı düşük ülkeler) ve sınırlayan (Çin'in eski tek çocuk politikası) politikalar.

Göç

• İtici ve çekici faktörler; iç ve dış göç; gönüllü ve zorunlu göç; mevsimlik göç; beyin göçü.
• Etkileri: Göç alan yerde konut, işsizlik, altyapı ve uyum sorunları, kültürel çeşitlilik; göç veren yerde iş gücü kaybı ve nüfusun yaşlanması.

Yerleşme

• Kır yerleşmeleri: Köy ve köy altı yerleşmeleri (mezra, oba, yayla, ağıl, kom). Toplu ve dağınık yerleşme dokusu.
• Kent yerleşmeleri: İşlevlerine göre sanayi, ticaret, liman, turizm, idari, kültür kentleri. Plansız kentleşme sorunları: gecekondulaşma, trafik, hava kirliliği, altyapı yetersizliği.

Ekonomik Faaliyetler

• Birincil: Tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık, madencilik. İkincil: Sanayi ve enerji. Üçüncül: Hizmet (ticaret, ulaşım, turizm, eğitim, sağlık). Dördüncül: Bilgi ve teknoloji.
• Tarım türleri: Ekstansif (geleneksel), entansif (modern), plantasyon. Hayvancılık: Mera (ekstansif) ve besi (entansif).
• Sanayinin kuruluş yeri faktörleri: Ham madde, enerji, iş gücü, sermaye, pazar, ulaşım, su, devlet politikası.
• Enerji kaynakları: Yenilenemez (kömür, petrol, doğal gaz) ve yenilenebilir (su, güneş, rüzgâr, jeotermal, biyokütle).

Ulaşım, Ticaret ve Küreselleşme

• Ulaşım türleri: Kara yolu (esnek, kapıdan kapıya), demir yolu (ağır yük, ucuz), deniz yolu (en ucuz, dünya ticaretinin büyük kısmı), hava yolu (en hızlı), boru hatları (petrol, doğal gaz).
• Ticaret: Kaynakların dünyada eşit dağılmaması ticareti doğurur. İhracat, ithalat, dış ticaret dengesi. Uluslararası örgütler: DTÖ, AB, OPEC, ASEAN.
• Küreselleşme: Mal, hizmet, sermaye, bilgi ve insanların dünya çapında serbest dolaşımının artması; teknoloji ve iletişim bunu hızlandırmıştır. Olumlu (bilgi paylaşımı, ticaret) ve olumsuz (kültürel yozlaşma, gelir eşitsizliği) etkileri vardır.
• Sürdürülebilir kalkınma: Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan karşılamak; çevre, ekonomi ve toplum dengesinin gözetilmesi.