Hidrografya ve Toprak

Hidrografya: Su Kaynakları

• Yer küre yüzeyinin yaklaşık %71'i sularla kaplıdır; suların yaklaşık %97'si okyanus ve denizlerde tuzlu sudur. Tatlı suların büyük bölümü buzullarda ve yer altında bulunur.
• Deniz suyunun tuzluluğu: Buharlaşma, yağış, akarsu katkısı, sıcaklık ve diğer denizlerle bağlantıya göre değişir. Kızıldeniz ve Basra Körfezi en tuzlu; Baltık Denizi en az tuzlu denizlerdendir. Türkiye denizlerinde tuzluluk Akdeniz'de en fazla (≈%0,38), Karadeniz'de en azdır (≈%0,17-0,18).
• Okyanus akıntıları: Sıcak akıntılar (Golfstrim, Kuro-Şivo) geçtikleri kıyıları ısıtır ve yağış artırır; soğuk akıntılar (Labrador, Humboldt/Peru, Kanarya, Benguela) kıyıları serinletir, sis ve kuraklığa yol açar; soğuk ve sıcak akıntıların karşılaştığı yerler zengin balıkçılık alanlarıdır (Newfoundland).
• Gelgit (med-cezir): Ay ve Güneş'in çekim etkisiyle deniz seviyesinin günlük alçalıp yükselmesi; açık denizlerde belirgin, kapalı denizlerde (Akdeniz, Karadeniz) çok zayıftır.

Akarsular

• Akarsu rejimi: Akarsuyun yıl içindeki akım değişimi; düzenli rejim (her mevsim yağış alan, kaynak ve kar sularıyla beslenen akarsular; Karadeniz akarsuları görece düzenli), düzensiz rejim (yağış rejimi düzensiz yerlerde). Türkiye akarsularının çoğu düzensiz rejimlidir.
• Akarsu havzası: Açık havza (denize ulaşan), kapalı havza (denize ulaşamayan; Konya, Van Gölü, Tuz Gölü havzaları). Su bölümü çizgisi havzaları ayıran sırt çizgisidir.
• Debi: Bir akarsuyun belli bir kesitinden bir saniyede geçen su miktarı (m³/sn).

Göller ve Yer Altı Suları

• Göl tipleri: Tektonik (Van'ın oluşumunda volkanik set de etkili; Tuz, Burdur, Eğirdir, Beyşehir), volkanik (krater: Nemrut; volkanik set: Van, Erçek), karstik (Salda, Kestel, Avlan), buzul (sirk gölleri), alüvyal set (Eymir, Mogan), heyelan set (Tortum, Sera, Abant), kıyı set/lagün (Bafa, Köyceğiz, Küçük-Büyükçekmece), baraj gölleri (yapay; Atatürk, Keban).
• Yer altı suları: Kaynak türleri: fay (kırık) kaynakları, karstik kaynaklar (voklüz), artezyen (basınçlı yer altı suyu), sıcak su ve maden suyu (jeotermal) kaynakları.

Toprak

• Toprak, kayaçların çözülmesi ve organik maddelerin karışmasıyla oluşur. Oluşumunu etkileyen faktörler: iklim (en önemli faktör), ana kaya, yer şekilleri (eğim), canlılar ve zaman.
• Toprak profili: A horizonu (humuslu üst toprak), B horizonu (birikim katmanı), C horizonu (ana kayanın parçalanmış kısmı), ana kaya.
• Zonal (yerinde oluşmuş, olgun) topraklar: Laterit (Ekvatoral, kırmızı, yıkanmış), terra rossa (Akdeniz, kalkerli arazide kırmızı), kahverengi orman toprakları, podzol (tayga), çernezyom (karasal bozkır; humusça zengin kara topraklar, tahıl tarımı), kestane renkli bozkır toprakları (İç Anadolu), çöl ve tundra toprakları.
• İntrazonal topraklar: Ana kayanın özelliklerini taşıyan topraklar: rendzina (kalker üzerinde), vertisol, halomorfik (tuzlu) topraklar.
• Azonal (taşınmış) topraklar: Alüvyal (akarsu; deltalar ve ovalar, en verimli), kolüvyal (yamaç eteği), lös (rüzgâr), moren (buzul).
• Erozyon: Eğim, bitki örtüsünün tahribi, şiddetli yağış, yanlış tarım (eğime paralel sürüm) ve aşırı otlatma ile artar. Önlemler: Ağaçlandırma, taraçalama (sekileme), eğime dik sürüm, nöbetleşe ekim, rüzgâr perdeleri.