Bilişsel Gelişim

Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı

Jean Piaget'ye göre çocuk bilgiyi çevresiyle etkileşerek kendisi yapılandırır. Temel kavramlar:

• Şema: Dünyayı anlamak için kullanılan zihinsel yapılar.
• Özümleme: Yeni bilginin mevcut şemaya uydurulması (her dört ayaklı hayvana “kuçu” demek).
• Uyma (düzenleme): Yeni bilgiye göre şemanın değiştirilmesi ya da yeni şema oluşturulması.
• Dengeleme: Özümleme ve uyma arasındaki denge arayışı; gelişimin itici gücüdür.

Dört Evre

1. Duyusal-motor (0-2 yaş): Dünya duyular ve hareketlerle tanınır. Nesne sürekliliği kazanılır. Taklit ve amaçlı davranış başlar.
2. İşlem öncesi (2-7 yaş): Sembolik düşünme ve dil gelişir. Ben merkezcilik, animizm (cansızlara canlılık yükleme), tek yönlü düşünme (merkezleme) ve tersine çevirememe görülür. Korunum kazanılmamıştır.
3. Somut işlemler (7-11 yaş): Korunum (sayı, madde, ağırlık, hacim sırasıyla), tersine çevirebilme, sınıflama ve sıralama kazanılır. Düşünce somut nesnelerle sınırlıdır.
4. Soyut işlemler (11 yaş ve sonrası): Soyut ve hipotetik-tümdengelimci düşünme, olasılıklı düşünme gelişir. Ergen ben merkezciliği (hayali seyirci, kişisel efsane) görülür.

Vygotsky'nin Sosyokültürel Kuramı

• Bilişsel gelişim sosyal etkileşim ve kültür aracılığıyla gerçekleşir; öğrenme gelişimi önceler.
• Yakınsal gelişim alanı (YGA): Çocuğun tek başına yapabildiği ile bir yetişkin ya da yetkin akran yardımıyla yapabildiği arasındaki alan.
• İskele kurma (scaffolding): Çocuğa ihtiyacı kadar destek verilmesi ve beceri arttıkça desteğin azaltılması.
• Özel konuşma (iç konuşma): Çocuğun kendi kendine konuşması düşünmeyi yönlendirir.
• Dil, düşünmenin en önemli aracıdır.

ÖSYM uyarısı: Piaget'ye göre gelişim öğrenmeyi önceler; Vygotsky'ye göre öğrenme gelişimi önceler. Bardaktaki suyun miktarının kap değişince aynı kaldığını kavrayamayan çocuk işlem öncesi evrededir.