Orta Çağ Avrupası

Orta Çağ'ın Sınırları

Orta Çağ, Batı Roma'nın yıkılışıyla (476) başlar; İstanbul'un fethiyle (1453) sona erer. Kavimler Göçü sonrası Avrupa'da Germen krallıkları kuruldu, ticaret ve şehir hayatı geriledi, kırsal ve kapalı ekonomi hâkim oldu.

Feodalite

• Feodalite, merkezî otoritenin zayıflamasıyla toprak sahibi soyluların (senyör) kendi bölgelerinde siyasi, askerî, adli ve ekonomik güce sahip olduğu sistemdir. Ortaya çıkışında Kavimler Göçü'nün yarattığı güvensizlik etkili oldu.
• Sınıflar: Soylular (senyörler, şövalyeler), din adamları (ruhban), köylüler ve serfler (toprağa bağlı, toprakla birlikte alınıp satılan köylüler). Vasallık ilişkisi (sadakat yemini karşılığında toprak = fief) sistemin temeliydi.
• Ekonomi tarıma ve malikâneye (manor) dayalıydı; şatolar savunma ve yönetim merkeziydi.
• Feodalitenin zayıflaması: Haçlı Seferleri (soyluların ölmesi ve borçlanması), barutun ateşli silahlarda kullanılması (şatoların önemini yitirmesi), ticaretin canlanmasıyla burjuvazinin yükselmesi, Kara Ölüm (veba) salgınları ve kralların güçlenmesi.

Kilise ve Papalık

• Katolik Kilisesi Orta Çağ'ın en güçlü kurumu oldu; skolastik düşünce (dogmalar sorgulanmaz, akıl inancı desteklemek için kullanılır) hâkimdi. Kilise aforoz, enterdi ve endülüjans (günah çıkarma belgesi satışı) gibi araçlarla güç kullandı.
• 1054 Büyük Ayrılık (Schisma): Hristiyan dünyası Katolik (Roma) ve Ortodoks (İstanbul) kiliselerine ayrıldı.
• Papalık-imparatorluk çatışması: Atama (investitür) sorunu; 1122 Worms Konkordatosu.

Frank Krallığı ve Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu

• Frank kralı Şarlman (Charlemagne), 800 yılında Papa tarafından imparator ilan edildi; Avarları yıktı, Karolenj Rönesansı ile eğitime önem verdi. 843 Verdun Antlaşması ile imparatorluk üçe bölündü (bugünkü Fransa, Almanya, İtalya'nın temelleri).
• 962'de Otto ile Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu kuruldu.

Haçlı Seferleri (1096-1270)

• Nedenler: Kudüs'ü Müslümanlardan alma isteği, Bizans'ın Selçuklulara karşı yardım talebi (Malazgirt sonrası), Papalığın gücünü artırma isteği, Doğu'nun zenginliklerine ulaşma, feodal toprak sıkıntısı.
• I. Haçlı Seferi (1096-99): Kudüs alındı, Haçlı devletleri kuruldu. III. Haçlı Seferi (1189-92): Hıttin sonrası. IV. Haçlı Seferi (1204): İstanbul işgal edildi, Latin İmparatorluğu kuruldu.
• Sonuçlar: Papalığın ve feodal beylerin zayıflaması, kralların güçlenmesi; Akdeniz ticaretinin canlanması ve İtalyan şehirlerinin (Venedik, Ceneviz) zenginleşmesi; Doğu'nun bilim ve kültürünün Avrupa'ya taşınması; Rönesans'a zemin hazırlanması.

Orta Çağ Sonu Gelişmeler

• Magna Carta (1215, İngiltere): Kral yetkilerini sınırlayan ilk belge; parlamenter sistemin temeli.
• Yüz Yıl Savaşları (1337-1453, İngiltere-Fransa): Jean d'Arc; ateşli silahların kullanılması, millî krallıkların güçlenmesi.
• Kara Ölüm (1347-1351): Avrupa nüfusunun yaklaşık üçte biri öldü; iş gücü azaldı, serflik çözüldü.
• Üniversiteler: Bologna, Paris, Oxford (XI-XIII. yy).