Yansıma ve Aynalar

Yansıma

Işığın bir yüzeye çarparak geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir.

Yansıma Kanunları

1. Gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali aynı düzlemdedir.
2. Gelme açısı yansıma açısına eşittir. Açılar yüzeye değil normale göre ölçülür.

Normal doğrultusunda gelen ışın kendi üzerinden geri döner.

Düzgün ve Dağınık Yansıma

• Düzgün yansıma: Pürüzsüz yüzeylerde (ayna, durgun su) paralel gelen ışınlar paralel yansır; net görüntü oluşur.
• Dağınık yansıma: Pürüzlü yüzeylerde (kâğıt, duvar) ışınlar farklı yönlere yansır; görüntü oluşmaz, ama cisimleri her yönden görebilmemizi sağlar.
• Her iki yansımada da yansıma kanunları geçerlidir.

Düz Ayna

• Görüntü sanal, düz ve cisimle aynı boydadır.
• Görüntünün aynaya uzaklığı cismin aynaya uzaklığına eşittir.
• Görüntü sağ-sol yer değiştirmiş görünür (ambulanslardaki ters yazı bu yüzdendir).
• Ayna 𝛼 açısı kadar döndürülürse yansıyan ışın 2𝛼 kadar döner.
• Aralarında 𝛼 açısı olan iki düz aynada görüntü sayısı: n = 360/𝛼 − 1.

Küresel Aynalar

Yansıtıcı yüzeyi küre parçası olan aynalardır. Önemli noktalar: merkez (M), odak (F) ve tepe noktası (T). Odak uzaklığı yarıçapın yarısıdır: f = r/2.

• Çukur (içbükey) ayna: Paralel gelen ışınları odakta toplar. Cisim odakla ayna arasındaysa görüntü sanal, düz ve büyüktür; odak dışındaysa görüntü gerçek ve terstir. Kullanım: araç farları, el feneri, diş hekimi aynası, makyaj aynası, güneş ocakları, teleskop.
• Tümsek (dışbükey) ayna: Paralel gelen ışınları dağıtır; ışınların uzantıları odaktan geçer. Görüntü her zaman sanal, düz ve cisimden küçüktür; görüş alanı geniştir. Kullanım: araç yan aynaları, kavşak ve mağaza güvenlik aynaları.

Özel Işınlar (Çukur Ayna)

• Asal eksene paralel gelen ışın odaktan geçerek yansır.
• Odaktan gelen ışın asal eksene paralel yansır.
• Merkezden gelen ışın kendi üzerinden geri yansır.

Sınav uyarısı: Açılar normale göre ölçülür. Düz aynada görüntü sanal, düz, eşit boydadır. Tümsek aynada görüntü daima sanal, düz ve küçüktür; geniş görüş alanı sağlar.