Egemenlik ve Meşruiyet
Egemenlik Kavramı
Egemenlik, devletin iç ve dış ilişkilerinde en üstün, bağımsız ve kendisinden başka hiçbir güce tabi olmayan emretme ve karar verme gücüdür. Modern egemenlik kuramının kurucusu Jean Bodin'dir; Bodin, 1576'da yayımlanan Cumhuriyet Üzerine Altı Kitap adlı eserinde egemenliği "devletin mutlak ve sürekli gücü" olarak tanımlamıştır.
- İç egemenlik: Devletin ülkesi üzerindeki kişi ve kurumlara karşı en üstün güç olması.
- Dış egemenlik: Devletin uluslararası alanda bağımsız olması, başka bir devletin emrine tabi olmaması.
- Özellikleri: Mutlak, sürekli, bölünmez ve devredilmez olduğu kabul edilir (klasik görüş).
Egemenliğin Kaynağına İlişkin Kuramlar
- Teokratik kuramlar: Egemenliğin kaynağı Tanrıdır; hükümdar iktidarını doğrudan Tanrıdan (ilahi hak) veya Tanrının iradesine dayanan bir yolla alır.
- Monarşik egemenlik: Egemenlik hükümdarın kişiliğindedir.
- Demokratik kuramlar: Egemenlik halka veya millete aittir. İki ana kuram vardır:
| Millî egemenlik | Halk egemenliği |
|---|---|
| Egemenlik, bireylerden ayrı ve onların toplamından farklı soyut bir varlık olan millete aittir (Sieyès, Fransız Devrimi). | Egemenlik, halkı oluşturan bireyler arasında paylaştırılmıştır; her yurttaş egemenliğin bir parçasına sahiptir (Rousseau). |
| Temsilî demokrasiyi öngörür; temsilci milletin tümünü temsil eder. | Mümkün olduğunca doğrudan demokrasiyi öngörür. |
| Serbest (temsilî) vekâlet: Seçmen temsilciye talimat veremez, onu geri çağıramaz. | Emredici vekâlet: Temsilci, seçmenlerinin talimatlarına uymak zorundadır; geri çağrılabilir. |
| Oy kullanmak bir görevdir; sınırlı (kısıtlı) oy uygulanabilir. | Oy kullanmak bir haktır; genel oy esastır. |
1982 Anayasası md. 6'ya göre: Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.
Meşruiyet
Meşruiyet, siyasal iktidarın yönetilenler tarafından haklı, doğru ve kabul edilebilir görülmesidir; iktidarın sadece güce değil rızaya dayanmasını ifade eder. Hukuka uygunluk (legalite) ile meşruiyet farklıdır: Bir işlem hukuka uygun olduğu hâlde meşru görülmeyebilir.
Max Weber'in meşru otorite tipleri:
- Geleneksel otorite: Geleneklerin ve köklü alışkanlıkların kutsallığına dayanır (soya dayalı hükümdarlık).
- Karizmatik otorite: Liderin olağanüstü kişisel niteliklerine, kahramanlığına veya kutsallığına duyulan inanca dayanır.
- Yasal-ussal (legal-rasyonel) otorite: Kişisel olmayan, genel ve soyut hukuk kurallarına ve bürokratik örgütlenmeye dayanır; modern devletin tipik otoritesidir.
Bu konudan soru çöz
Bu konuda 20 soru var. Çözdüklerin netine işlenir, yanlışların akıllı tekrar kutusuna girer.