İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı

Süreli (Bildirimli) Fesih (İş Kanunu md. 17)

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Bildirim süreleri: işi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta; altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta; bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta; işi üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta. Bu süreler asgari olup sözleşmelerle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı öder. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir.

İş Güvencesi (md. 18-21)

• Kapsam: Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. İşveren vekilleri ve işletmenin bütününü sevk ve idare eden yardımcıları bu korumadan yararlanamaz.
• Geçerli sebep sayılmayan hâller: Sendika üyeliği ve sendikal faaliyet, işçi temsilciliği, şikâyet ve dava açma, ırk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, gebelik, doğum, din, siyasi görüş, doğum izni süresince işe gelmeme, hastalık veya kaza nedeniyle bildirim süresi kadar geçici devamsızlık.
• Usul (md. 19): Fesih bildirimi yazılı yapılır ve fesih sebebi açık ve kesin bir şekilde belirtilir. Davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilecek işçinin savunması alınmalıdır.
• İşe iade davası (md. 20): Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur (dava şartı). Arabuluculuk faaliyeti anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. İspat yükü feshin geçerli sebebe dayandığı konusunda işverendedir.
• Sonuçları (md. 21): Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; işçi kesinleşmeden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmalıdır. İşveren işçiyi işe başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder. Ayrıca işçiye en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer hakları ödenir.

Haklı Nedenle Derhâl Fesih

• İşçinin haklı nedenleri (md. 24): Sağlık sebepleri; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller (işverenin işçiyi yanıltması, cinsel tacizi, ücretin ödenmemesi vb.); zorlayıcı sebepler (işyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektiren).
• İşverenin haklı nedenleri (md. 25): Sağlık sebepleri; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller (doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar, işyerinde yedi günden fazla hapisle cezalandırılan suç işleme, ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki işgünü ya da bir ayda üç işgünü işine devam etmeme gibi); zorlayıcı sebepler; işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde devamsızlığın bildirim süresini aşması.
• Hak düşürücü süre (md. 26): Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih yetkisi, diğer tarafın bu çeşit davranışta bulunduğunu öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten sonra ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz (işçinin maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz).

Kıdem Tazminatı (1475 sayılı Kanun md. 14)

İşçinin işyerinde en az bir yıl çalışmış olması ve sözleşmenin kanunda sayılan sebeplerle sona ermesi hâlinde, işçiye her geçen tam yıl için otuz günlük (giydirilmiş brüt) ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir; tazminat yasal bir tavanla sınırlıdır. Hak kazandıran hâller: işverenin sözleşmeyi md. 25/II (ahlak ve iyi niyet) dışındaki bir sebeple feshetmesi; işçinin md. 24'teki haklı nedenlerle feshetmesi; muvazzaf askerlik; yaşlılık, emeklilik veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma; kanunda öngörülen sigortalılık süresi ve prim gün sayısını (ör. 15 yıl ve 3600 gün) doldurarak ayrılma; kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusuyla ayrılması; işçinin ölümü. Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir.