Vergi Cezaları ve Uzlaşma

Vergi Cezalarının Türleri

VUK'ta vergi cezaları iki gruptur: idari vergi cezaları (vergi dairesince kesilen para cezaları) ve vergi suçları (ceza mahkemesince verilen hapis cezaları). İdari vergi cezaları vergi ziyaı cezası, usulsüzlük cezası ve özel usulsüzlük cezasıdır.

Vergi Ziyaı Cezası (md. 341, 344)

• Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder. Haksız yere vergi iadesi de vergi ziyaıdır.
• Ceza: Vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde, ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.
• Vergi ziyaı, kanunda belirtilen kaçakçılık suçu fiilleriyle (md. 359) yapılmışsa ceza üç kat olarak uygulanır.
• Beyannamenin kanuni süresi geçtikten sonra verilmesi veya hiç verilmemesi hâlinde vergi ziyaı cezası uygulanabilir; ayrıca usulsüzlük cezası da kesilir.

Usulsüzlük Cezaları (md. 351-353)

• Usulsüzlük: Vergi kanunlarının şekil ve usule ilişkin hükümlerine riayet edilmemesidir (defter tutmama, beyannameyi zamanında vermeme, kayıt nizamına uymama). Birinci ve ikinci derece usulsüzlükler için kanuna ekli cetvelde gösterilen tutarlarda ceza kesilir.
• Özel usulsüzlük cezası (md. 353): Fatura, perakende satış fişi, serbest meslek makbuzu gibi belgelerin verilmemesi, alınmaması veya düzenlenen belgede gerçek bedelden farklı meblağ yazılması, defter ve belgelerin ibraz edilmemesi gibi hâllerde kesilir.

Vergi Suçları (md. 359)

Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar, gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar, defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge veya diğer kayıt ortamlarına kaydedenler, defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleyenler veya kullananlar on sekiz aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla; defter ve belgeleri yok edenler, sahte belge basanlar, düzenleyenler veya kullananlar üç yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Kaçakçılık suçları için ayrıca vergi ziyaı cezası üç kat uygulanır.

Cezalarda İndirim ve Pişmanlık

• Pişmanlık ve ıslah (md. 371): Beyana dayanan vergilerde vergi ziyaına sebebiyet veren mükellefler, olayı kendiliğinden ve yetkili makamlar haber almadan önce dilekçe ile bildirirlerse ve kanunda belirtilen şartlara uyarlarsa (on beş gün içinde beyan, vergiyi pişmanlık zammıyla ödeme) vergi ziyaı cezası kesilmez.
• Cezalarda indirim (md. 376): Mükellef, ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergi ile kesilen cezalar için dava açmayacağını bildirip vadesinde öderse, vergi ziyaı cezasının ilk defada yarısı, müteakiplerde üçte biri; usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının üçte biri indirilir.
• Ölüm hâlinde cezalar düşer (md. 372).
• Ceza zamanaşımı (md. 374): Vergi ziyaı cezası tarh zamanaşımı süresi içinde, usulsüzlük cezası ise usulsüzlüğün yapıldığı yılı takip eden yılın başından itibaren beş yıl içinde kesilmelidir.
• Fiil ve ceza tekerrürü: Ceza kesilmesini gerektiren birden çok fiilde en ağır cezanın uygulanması (md. 336) ve tekerrür hâlinde ceza artırımı (md. 339) düzenlenmiştir.

Uzlaşma

• Tarhiyat sonrası uzlaşma (ek md. 1): İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergiler ile bunlara ilişkin vergi ziyaı cezaları ve bazı özel usulsüzlük cezaları uzlaşma konusu yapılabilir. Mükellef, vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde uzlaşma talep eder. Uzlaşma sağlanırsa, uzlaşılan vergi ve ceza kesinleşir ve bunlar hakkında dava açılamaz; uzlaşma sağlanamazsa mükellef dava açma süresinin kalan kısmında (kalan süre on beş günden azsa on beş gün içinde) dava açabilir.
• Tarhiyat öncesi uzlaşma (ek md. 11): Vergi incelemesi sonucunda tarh edilecek vergiler ve kesilecek cezalar için, tarhiyattan önce uzlaşma yapılabilir; uzlaşılamazsa tarhiyat sonrası uzlaşma talep edilemez.
• Uzlaşma konusu yapılamayan hâller: Usulsüzlük cezaları (özel usulsüzlük dışındakiler) ve kaçakçılık suçu oluşturan fiillere ilişkin bazı tarhiyatlar sınırlıdır.