Vergilendirme Süreci

Vergilendirme Aşamaları

VUK md. 20'ye göre vergilendirme, vergi alacağının kanunlarda gösterilen tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsil işlemlerinden oluşur.

1. Tarh (md. 20)

Tarh, vergi alacağının kanunlarında gösterilen matrah ve oranlar üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibarıyla tespit eden idari muameledir. Tarh türleri:

• Beyana dayanan tarh: Verginin, mükellefin verdiği beyanname üzerinden tarh edilmesidir. Türk vergi sisteminde esas olan usuldür. Beyana dayanan tarhiyatta mükellef kendi beyanına karşı kural olarak dava açamaz; ancak ihtirazi kayıtla beyanda bulunarak dava açabilir.
• İkmalen tarh (md. 29): Evvelce tarh edilmiş bir vergi matrahının, defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespit edilen bir farkı üzerinden vergi tarh edilmesidir.
• Re'sen tarh (md. 30): Vergi matrahının kısmen veya tamamen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkân bulunmayan hâllerde, takdir komisyonunca takdir edilen veya vergi inceleme raporlarında belirtilen matrah üzerinden vergi tarh edilmesidir. Beyannamenin verilmemesi, defter ve belgelerin ibraz edilmemesi, kayıtların gerçeği yansıtmaması gibi hâllerde uygulanır.
• İdarece tarh (md. 31): İkmalen ve re'sen tarh hâlleri dışında, vergi dairelerince vergi tarhı gereken hâllerde uygulanır; beyanname verilmemesi ve matrahın kanuni ölçülerle belli olması gibi.

2. Tebliğ

Tebliğ, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı ile bildirilmesidir. Vergi alacağı vergi ihbarnamesi ile tebliğ edilir. Tebliğ; posta yoluyla, memur vasıtasıyla, elektronik ortamda veya ilan yoluyla yapılır. Elektronik tebligatta, tebliğ edilecek belge muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır. Beyana dayanan tarhiyatta tebliğ yapılmaz.

3. Tahakkuk (md. 22)

Tahakkuk, tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi gereken bir safhaya gelmesidir. Beyana dayanan vergilerde beyanname üzerine tarh edilen vergi tahakkuk fişiyle tahakkuk eder. İkmalen, re'sen ve idarece tarh edilen vergilerde tahakkuk; dava açılmaması, uzlaşma sağlanması veya yargı kararının kesinleşmesiyle gerçekleşir.

4. Tahsil (md. 23)

Tahsil, vergi borcunun kanuna uygun surette ödenmesidir. Kamu alacaklarının tahsili 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile düzenlenir.

• Vadede ödenmeme: Vadesinde ödenmeyen kamu alacağı için gecikme zammı uygulanır (6183 md. 51).
• Ödeme emri (6183 md. 55): Vadesinde ödenmeyen kamu alacağı, borçluya ödeme emriyle tebliğ edilir; borçlu on beş gün içinde borcu ödemek veya mal bildiriminde bulunmak zorundadır. Ödeme emrine karşı on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir (md. 58).
• Cebrî tahsil: Teminat, haciz ve iflas yoluyla.
• Gecikme faizi (VUK md. 112): İkmalen veya re'sen tarh edilen vergilerde, vergi kanunlarına göre normal vade tarihinden ikmalen veya re'sen tarh edilen vergilerin tahakkuk ettiği tarihe kadar geçen süre için uygulanır.

Vergi İncelemesi ve Arama

Vergi incelemesi (md. 134), ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır; vergi müfettişleri ve vergi müfettiş yardımcıları tarafından yapılır. İnceleme kural olarak işyerinde yapılır. Arama (md. 142) ise vergi kaçırıldığını gösteren emareler bulunması hâlinde, sulh ceza hâkiminin kararıyla yapılabilir.