Kanun Yolları

Ceza Muhakemesinde Kanun Yolları

Kanun yolları, kesinleşmemiş kararlara karşı başvurulan olağan kanun yolları (itiraz, istinaf, temyiz) ile kesinleşmiş kararlara karşı başvurulan olağanüstü kanun yollarıdır (Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı, kanun yararına bozma, yargılamanın yenilenmesi). Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanığın lehine de kanun yoluna başvurabilir.

İtiraz (md. 267-271)

Kanunun gösterdiği hâllerde hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir (tutuklama, adli kontrol, arama kararı, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz gibi). Mahkemelerin hükümden önce verdikleri kararlara karşı, kanunda gösterilenler dışında, hükümle birlikte istinaf yoluna gidilebilir. İtiraz süresi kararı öğrenmeden itibaren yedi gündür. İtiraz kural olarak kararın yerine getirilmesini durdurmaz. Sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimliğe yapılır.

İstinaf (md. 272 vd.)

• İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı bölge adliye mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir.
• Süre: Hükmün açıklanmasından, hüküm yokluğunda açıklanmışsa tebliğinden itibaren iki hafta.
• Kesin hükümler: Kanunda gösterilen sınırın altındaki adli para cezalarına ilişkin hükümler gibi bazı hükümler istinaf edilemez; hükümlerden kesin olanlar kanunda tek tek sayılmıştır.
• Bölge adliye mahkemesi hem maddi olay hem hukuki denetim yapar; gerekirse duruşma açarak delilleri yeniden değerlendirir ve esas hakkında yeniden hüküm kurabilir veya başvuruyu esastan reddedebilir; usule ilişkin bazı hâllerde hükmü bozarak dosyayı ilk derece mahkemesine gönderir.

Temyiz (md. 286 vd.)

• Bölge adliye mahkemelerinin hükümlerine karşı Yargıtay'a temyiz yoluna gidilebilir. Süre: hükmün tefhiminden veya tebliğinden itibaren iki hafta.
• Temyiz edilemeyen kararlar (md. 286/2): İlk derece mahkemelerinin beş yıldan az hapis cezalarına ilişkin hükümlerine yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları ve kanunda sayılan diğer kararlar.
• Yargıtay yalnız hukuki denetim yapar. Hükmün hukuka aykırı olması temyiz nedenidir; kanunda sayılan mutlak hukuka aykırılık hâllerinde (hâkimin davaya bakamayacak olması, mahkemenin görevsiz olması, duruşmanın kanuna aykırı kapalı yapılması, hükmün gerekçesiz olması, savunma hakkının kısıtlanması vb.) hükmün bozulması zorunludur.
• Aleyhe bozma yasağı: Hüküm yalnız sanık veya onun lehine Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

Olağanüstü Kanun Yolları

• Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (md. 308): Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı, re'sen veya istem üzerine, kararın tefhiminden itibaren otuz gün içinde Yargıtay Ceza Genel Kuruluna itiraz edilebilir.
• Kanun yararına bozma (md. 309): Hâkim veya mahkemece verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, bu kararın Yargıtayca bozulması istemini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir. Bozma, hükümlünün aleyhine sonuç doğurmaz.
• Yargılamanın yenilenmesi (md. 311 vd.): Kesinleşmiş bir hükümle sonuçlanmış davada, duruşmada kullanılan bir belgenin sahte olduğunun anlaşılması, tanık veya bilirkişinin yalan beyanı, yeni olay veya delillerin ortaya çıkması, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ihlal kararı gibi kanunda sayılan hâllerde hükümlü lehine veya aleyhine yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi, hükmün infazı tamamlanmış veya hükümlü ölmüş olsa bile istenebilir.