Oran Analizi

Oran Analizinin Tanımı

Oran analizi, finansal tablolardaki birbiriyle anlamlı ilişkisi bulunan kalemlerin birbirine bölünmesiyle elde edilen oranların yorumlanmasıdır. Oranlar tek başına değil; sektör ortalamaları, işletmenin geçmiş dönemleri ve rakiplerle karşılaştırılarak değerlendirilir.

Likidite Oranları

İşletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü ölçer.

• Cari oran = Dönen varlıklar / Kısa vadeli yabancı kaynaklar. Genel kabul gören standart değer yaklaşık 2'dir. Çok düşük olması ödeme güçlüğüne, çok yüksek olması atıl fona işaret edebilir.
• Asit-test (likidite) oranı = (Dönen varlıklar − Stoklar) / Kısa vadeli yabancı kaynaklar. Stoklar en geç nakde dönüşen dönen varlık olduğu için çıkarılır; standart değer yaklaşık 1'dir.
• Nakit oranı = (Hazır değerler + Menkul kıymetler) / Kısa vadeli yabancı kaynaklar. En katı likidite ölçüsüdür; yaklaşık 0,20 yeterli kabul edilir.
• Net işletme sermayesi = Dönen varlıklar − Kısa vadeli yabancı kaynaklar.

Mali Yapı (Kaldıraç) Oranları

İşletmenin finansman yapısını ve uzun vadeli borç ödeme gücünü ölçer.

• Kaldıraç oranı = Toplam yabancı kaynaklar / Toplam aktifler. Varlıkların ne kadarının borçla finanse edildiğini gösterir; genellikle yüzde ellinin altında olması tercih edilir.
• Özkaynak / Toplam aktif oranı (kaldıraç oranıyla toplamı 1'dir).
• Borç / Özkaynak oranı: Kredi verenlerin ve ortakların işletmeye sağladığı kaynakların karşılaştırılması.
• Duran varlıklar / Özkaynaklar ve maddi duran varlıklar / uzun vadeli yabancı kaynaklar oranları.
• Faiz karşılama oranı = (Vergi öncesi kâr + Faiz giderleri) / Faiz giderleri. Faiz yükünün kârla karşılanma gücünü gösterir.

Faaliyet (Devir Hızı) Oranları

Varlıkların ne ölçüde etkin kullanıldığını ölçer.

• Stok devir hızı = Satışların maliyeti / Ortalama stok. Stokta kalma süresi = 365 / stok devir hızı. Yüksek devir hızı stokların hızlı satıldığını gösterir.
• Alacak devir hızı = Net (kredili) satışlar / Ortalama ticari alacaklar. Alacak tahsil süresi = 365 / alacak devir hızı.
• Aktif devir hızı = Net satışlar / Toplam aktifler.
• Özkaynak devir hızı, maddi duran varlık devir hızı ve net işletme sermayesi devir hızı.

Kârlılık Oranları

• Brüt kâr marjı = Brüt satış kârı / Net satışlar.
• Faaliyet kâr marjı = Faaliyet kârı / Net satışlar.
• Net kâr marjı = Net kâr / Net satışlar.
• Aktif kârlılığı (ROA) = Net kâr / Toplam aktifler.
• Özkaynak kârlılığı (ROE) = Net kâr / Özkaynaklar.
• Du Pont analizi: ROA = Net kâr marjı × Aktif devir hızı; ROE = Net kâr marjı × Aktif devir hızı × Özkaynak çarpanı (Toplam aktif / Özkaynak). Kârlılığın kaynağını (marj, verimlilik, kaldıraç) ayrıştırır.

Piyasa Değeri Oranları

Halka açık şirketler için: hisse başına kâr (net kâr / pay sayısı), fiyat/kazanç (F/K) oranı (hisse fiyatı / hisse başına kâr), piyasa değeri/defter değeri (PD/DD) oranı ve kâr payı verimi.