Bağlama Kuralları

Kanunlar İhtilafı ve Bağlama Kuralları

Yabancılık unsuru taşıyan (taraflardan birinin yabancı olması, olayın yurt dışında gerçekleşmesi, malın yabancı ülkede bulunması gibi) özel hukuk ilişkilerinde hangi ülke hukukunun uygulanacağı kanunlar ihtilafı kuralları (bağlama kuralları) ile belirlenir. Türkiye'de temel kaynak 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK)'dur.

• Bağlama kuralının yapısı: Bağlama konusu (ehliyet, evlenme, sözleşme gibi) + bağlama noktası (vatandaşlık, mutad mesken, yerleşim yeri, eşyanın bulunduğu yer, fiilin işlendiği yer, tarafların seçimi) + uygulanacak hukuk.
• Re'sen uygulama (md. 2): Hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re'sen uygular. Yetkili yabancı hukukun içeriği bütün imkânlara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır.
• Atıf (geri gönderme): Kural olarak yabancı hukuka yapılan atıf, o hukukun maddi hukukuna yapılmış sayılır. Ancak kişi hâlleri ve aile hukuku uyuşmazlıklarında yabancı hukukun kanunlar ihtilafı kuralları Türk hukukuna geri gönderirse Türk maddi hukuku uygulanır.
• Kamu düzeni (md. 5): Yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır.
• Doğrudan uygulanan kurallar (md. 6): Düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları varsa, kanunlar ihtilafı kuralıyla yetkili kılınan hukuk ne olursa olsun bu kurallar uygulanır.

Başlıca Bağlama Kuralları

• Ehliyet (md. 9): Kişinin hak ve fiil ehliyeti millî hukukuna tabidir. Kendi millî hukukuna göre ehliyetsiz olan kişi, hukuki işlemi yaptığı yer hukukuna göre ehil ise o işlemle bağlıdır (aile ve miras hukuku işlemleri ile başka ülkedeki taşınmazlara ilişkin işlemler hariç).
• Şekil (md. 7): Hukuki işlemler yapıldıkları ülke hukukunda veya işlemin esasına uygulanacak hukukta öngörülen şekle uygun olarak yapılabilir.
• Evlenme (md. 13): Evlenme ehliyeti ve şartları, evlenme anında taraflardan her birinin millî hukukuna tabidir. Evlenmenin şekli, yapıldığı ülke hukukuna tabidir.
• Boşanma ve ayrılık (md. 14): Eşlerin müşterek millî hukukuna; farklı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad meskenleri hukukuna; bulunmaması hâlinde Türk hukukuna tabidir.
• Miras (md. 20): Ölenin millî hukukuna tabidir. Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.
• Ayni haklar (md. 21): Taşınır ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni haklar, bulundukları yer hukukuna (lex rei sitae) tabidir.
• Sözleşmeler (md. 24): Sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabidir (hukuk seçimi serbestisi). Seçim yapılmamışsa sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk uygulanır; bu hukuk, kural olarak karakteristik edim borçlusunun sözleşme kurulurken mutad meskeni (ticari işlerde işyeri) hukukudur.
• Tüketici sözleşmeleri (md. 26) ve iş sözleşmeleri (md. 27): Hukuk seçimi, tüketicinin mutad meskeni hukukunun veya işçinin mutad işyeri hukukunun sağladığı asgari korumayı ortadan kaldıramaz. Seçim yoksa iş sözleşmesine işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır.
• Haksız fiil (md. 34): Haksız fiilin işlendiği yer hukukuna tabidir; fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yer farklıysa zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır. Taraflar haksız fiil sonrası açıkça Türk hukukunu seçebilir (md. 34/5).