Felsefenin Anlamı ve Alanları

Felsefe Kavramı

Felsefe, Yunanca philo (sevgi) ve sophia (bilgelik) kelimelerinden oluşur; bilgelik sevgisi demektir. Bu terimi ilk kullananın Pythagoras olduğu kabul edilir. Felsefe; varlık, bilgi, değer gibi temel konular üzerine akıl yoluyla, sistemli ve eleştirel biçimde düşünme etkinliğidir. İslam dünyasında felsefeye hikmet denmiş, filozoflar hakîm olarak anılmıştır.

Filozofların Felsefe Tanımları

• Platon: Var olanın bilgisine ulaşma çabası.
• Aristoteles: Varlığın ilk ilke ve nedenlerini araştıran bilim.
• Kant: İnsan aklının sınırlarını ve imkânlarını araştırma; “Felsefe öğrenilmez, felsefe yapmak öğrenilir.”
• Fârâbî: Varlık olmak bakımından varlığın bilgisi.
• Kindî: Eşyanın hakikatini insan gücü ölçüsünde bilme.
• Hegel: Mutlak olanın bilgisi.

Felsefenin Doğuşu

Felsefe MÖ 6. yüzyılda Antik Yunan'ın Anadolu kıyılarındaki İyonya bölgesinde (Milet) doğmuştur. İlk filozof Thales'tir; evrenin ana maddesini (arkhe) suda aramıştır. Ticaret, farklı kültürlerle etkileşim, düşünce özgürlüğü ve mitolojik açıklamalardan akla dayalı açıklamaya geçiş, felsefenin bu bölgede doğmasını sağlamıştır.

Felsefenin Temel Alanları

• Bilgi felsefesi (epistemoloji): Bilginin kaynağını, imkânını, sınırlarını ve doğruluğunu inceler.
• Varlık felsefesi (ontoloji): Var olanın ne olduğunu, varlığın temel yapısını inceler.
• Ahlak felsefesi (etik): İyi-kötü, özgürlük, sorumluluk, evrensel ahlak yasası gibi konuları inceler.
• Sanat felsefesi (estetik): Güzelin ve sanatın ne olduğunu inceler.
• Din felsefesi: Tanrı'nın varlığı, kötülük problemi, inanç-akıl ilişkisini akılla inceler.
• Siyaset felsefesi: Devlet, iktidar, adalet, özgürlük ve ideal düzen konularını inceler.
• Bilim felsefesi: Bilimin yöntemini, değerini ve sınırlarını inceler.
• Mantık: Doğru düşünmenin kurallarını inceler; felsefenin aracıdır. Aristoteles klasik mantığın kurucusudur.

Felsefe ve Diğer Alanlar

• Felsefe-bilim: Bilim olgularla ilgilenir, deney ve gözleme dayanır, kesinliğe yönelir; felsefe olguların ötesini sorgular ve akla dayanır.
• Felsefe-din: Din inanca ve vahye dayanır, dogmatiktir; felsefe akla dayanır ve eleştireldir.
• Felsefe-sanat: Sanat duygu ve sezgiye dayanır, özneldir; felsefe akla ve tutarlılığa dayanır.

Sınav uyarısı: Felsefe “bilgelik sevgisi”dir; terimi ilk Pythagoras kullanmıştır. Felsefe MÖ 6. yüzyılda İyonya'da doğmuş, ilk filozof Thales'tir. Epistemoloji bilgi, ontoloji varlık, etik ahlak, estetik sanat felsefesidir.