Kazanımlar ve Beceriler

Fen Okuryazarlığının Boyutları

• Bilimsel bilgi: Temel fen kavramları, ilkeleri, yasaları ve kuramları.
• Bilimsel süreç becerileri: Bilimsel bilgiye ulaşmada kullanılan düşünme ve uygulama becerileri.
• Bilimin doğası: Bilimsel bilginin nasıl üretildiğini ve özelliklerini anlama.
• Fen-teknoloji-toplum-çevre ilişkileri: Bilimsel gelişmelerin toplum ve çevre üzerindeki etkilerini değerlendirme.
• Duyuşsal boyut: Bilime ilgi, merak, çevreye duyarlılık, bilimsel tutumlar (açık fikirlilik, şüphecilik, sabır).

Bilimsel Süreç Becerileri

• Temel beceriler: Gözlem (duyu organlarıyla nitel, ölçüm araçlarıyla nicel), ölçme (standart birimler), sınıflama (ortak özelliklere göre gruplama), verileri kaydetme (tablo, grafik), sayı ve uzay ilişkileri kurma, tahmin (önceki deneyimlere dayanarak), çıkarım (gözleme dayalı yorum).
• Bütünleştirici beceriler: Değişkenleri belirleme (bağımsız: değiştirilen; bağımlı: ölçülen; kontrol edilen: sabit tutulan), hipotez kurma (değişkenler arası ilişkiye dair sınanabilir öneri: "Işık miktarı arttıkça bitkinin boyu artar"), değişkenleri değiştirme ve kontrol etme, deney tasarlama ve yapma, verileri yorumlama ve sonuç çıkarma, model oluşturma, işlemsel tanımlama.
• Gözlem ve çıkarım ayrımı: "Bardağın dışında su damlaları var" gözlem; "Bardağın içindeki su soğuktur" çıkarımdır.
• Tahmin ve hipotez ayrımı: Tahmin sonucu öngörür; hipotez değişkenler arası ilişkiyi açıklayan ve test edilebilir bir öneridir.

Mühendislik ve Tasarım Becerileri

• Mühendislik tasarım süreci: Problemi tanımlama (ihtiyaç ve kısıtlar), araştırma, çözüm önerileri geliştirme, en uygun çözümü seçme, prototip (model) oluşturma, test etme, değerlendirme ve iyileştirme, sunma.
• Girişimcilik: Ürünün maliyeti, hedef kitlesi, tanıtımı; yenilikçi düşünme.

Bilimin Doğasına İlişkin Kazanımlar

• Bilimsel bilgi değişebilir (Dünya merkezli modelden Güneş merkezli modele; atom modellerinin gelişimi).
• Bilimsel bilgi gözlem ve deneylere (kanıta) dayanır.
• Bilimsel bilgi yaratıcılık ve hayal gücü gerektirir.
• Bilimsel bilgi bir ölçüde öznellik içerir (bilim insanının ön bilgisi yorumu etkiler).
• Bilim sosyal ve kültürel bağlamdan etkilenir.
• Kuram ve yasa farklı bilgi türleridir; kuram yasaya dönüşmez.
• Tek bir "bilimsel yöntem" yoktur; bilim insanları farklı yollar izler.

Kazanım Yazımı ve Sınıflandırma

• Kazanımlar ölçülebilir ve gözlenebilir fiillerle yazılır. Örnek: "Öğrenci, sürtünme kuvvetinin etkilerini günlük yaşamdan örneklerle açıklar" (anlama); "Öğrenci, basit bir elektrik devresi kurarak ampulün parlaklığını etkileyen değişkenleri test eder" (uygulama-çözümleme; psikomotor boyutlu).
• Bilişsel alan (yenilenmiş Bloom: hatırlama, anlama, uygulama, çözümleme, değerlendirme, yaratma), duyuşsal alan (Krathwohl: alma, tepkide bulunma, değer verme, örgütleme, nitelenme), psikomotor alan (deney malzemelerini kullanma, düzenek kurma).

Üst Düzey Düşünme Becerileri

Eleştirel düşünme (bilimsel iddiaları ve medyadaki bilgileri sorgulama), yaratıcı düşünme (yeni çözüm yolları üretme), problem çözme, karar verme (sosyobilimsel konularda), argümantasyon (iddia-veri-gerekçe ile savunma), sistem düşüncesi (ekosistem gibi karmaşık sistemleri kavrama), üst biliş (kendi öğrenmesini izleme).