Dayanıklılık, Yapışma ve Birbirini Tutma

Dayanıklılık

Bir cismin şeklini koruyabilme özelliğine dayanıklılık denir. Dayanıklılık, cismin kesit alanının hacmine oranıyla ilişkilidir: Dayanıklılık ∝ Kesit alanı / Hacim. Küp için bu oran 1/a, silindir için 1/h ile orantılıdır.

• Aynı maddeden yapılmış benzer cisimlerde boyut büyüdükçe dayanıklılık azalır.
• Bu nedenle küçük canlılar kendi ağırlıklarının çok katını taşıyabilir (karınca); büyük canlıların kemikleri daha kalındır.
• Büyük yapılarda (köprü, bina) dayanıklılığı artırmak için taşıyıcı kolon kesitleri büyütülür.

Adezyon (Yapışma)

Farklı cins moleküller arasındaki çekim kuvvetine adezyon denir. Örnek: suyun cama yapışması, yapıştırıcının yüzeye tutunması, boyanın duvara yapışması.

Kohezyon (Birbirini Tutma)

Aynı cins moleküller arasındaki çekim kuvvetine kohezyon denir. Örnek: cıva damlasının küre şeklinde toplanması, su damlasının oluşması.

Yüzey Gerilimi

Sıvı yüzeyindeki moleküllerin kohezyon nedeniyle gergin bir zar gibi davranmasıdır. Bazı böceklerin su üzerinde yürüyebilmesi, iğnenin dikkatle bırakıldığında su yüzeyinde kalması yüzey gerilimi sayesindedir.

• Sıcaklık arttıkça yüzey gerilimi azalır; sıcak su kirleri daha iyi temizler.
• Deterjan ve sabun suyun yüzey gerilimini azaltır.
• Yüzey gerilimi sıvının cinsine bağlıdır.

Kılcallık

Sıvının ince borularda yükselmesi veya alçalmasıdır.

• Adezyon > kohezyon ise sıvı kılcal boruda yükselir ve yüzeyi çukur olur (su-cam).
• Kohezyon > adezyon ise sıvı kılcal boruda alçalır ve yüzeyi tümsek olur (cıva-cam).
• Boru inceldikçe kılcallık etkisi artar.
• Örnekler: bitkilerde suyun gövdede yükselmesi, kâğıt havlunun suyu emmesi, gaz lambasında fitilin yakıtı çekmesi.

Sınav uyarısı: Adezyon farklı, kohezyon aynı cins moleküller arasındadır. Boyut büyüdükçe dayanıklılık azalır. Su camda yükselir (çukur yüzey), cıva alçalır (tümsek yüzey).