Soğuk Savaş Sonrası Türk Dış Politikası

1990'lar: Yeni Fırsatlar ve Riskler

• SSCB'nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerini Türkiye ilk tanıyan ülke olmuştur (Azerbaycan'ı ilk tanıyan ülke Türkiye'dir, 9 Kasım 1991). TİKA (1992), Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirveleri (ilki 1992 Ankara) ve TÜRKSOY (1993) kurulmuştur.
• Körfez Savaşı (1991): Türkiye koalisyona destek vermiş; Irak'ın kuzeyinde otorite boşluğu ve terör sorunu ortaya çıkmıştır.
• Karadeniz Ekonomik İşbirliği (1992) Türkiye'nin girişimiyle kurulmuştur.
• Balkanlarda Bosna ve Kosova krizlerinde Türkiye, uluslararası barış gücü misyonlarına katılmıştır.
• Gümrük Birliği (1996) yürürlüğe girmiş; 1996 Kardak krizi Yunanistan ile yaşanmıştır.
• 1998 Adana Mutabakatı: Suriye'nin PKK'ya desteğini kesmesi; ardından terör örgütü elebaşı Abdullah Öcalan 1999'da yakalanmıştır.
• Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı (anlaşma 1999, açılış 2006).
• 1999'da Helsinki Zirvesi ile AB adaylığı ve Türk-Yunan deprem diplomasisi.

2000'ler: Proaktif Dış Politika

• 2002'den sonra AB reformları hız kazanmış; 3 Ekim 2005'te katılım müzakereleri başlamış, ancak Kıbrıs sorunu nedeniyle birçok fasıl askıya alınmıştır.
• 1 Mart 2003 tezkeresi: TBMM'nin ABD askerlerinin Türkiye üzerinden Irak'a geçişine izin veren tezkereyi kabul etmemesi.
• 2004 Annan Planı referandumu: Kıbrıs Türkleri kabul, Rumlar ret oyu vermiş; Güney Kıbrıs buna rağmen 2004'te AB üyesi olmuştur.
• Stratejik derinlik ve komşularla sıfır sorun yaklaşımı (Ahmet Davutoğlu), arabuluculuk girişimleri, Afrika açılımı (2005 Afrika yılı) ve yumuşak güç araçlarının kullanılması.
• Medeniyetler İttifakı (2005; Türkiye ve İspanya eş başkanlığında, BM girişimi).
• Türkiye 2009-2010 döneminde BM Güvenlik Konseyi geçici üyesi olmuştur. 2009'da Ermenistan ile Zürih Protokolleri imzalanmış, ancak onaylanmamıştır.
• 2010 Mavi Marmara baskını ile İsrail ile ilişkilerde kriz yaşanmıştır.

2010'lar ve Sonrası

• Arap Baharı ve Suriye iç savaşı (2011): Türkiye milyonlarca Suriyeliye kapılarını açmış; açık kapı politikası izlemiştir.
• Sınır ötesi terörle mücadele harekâtları: Fırat Kalkanı (2016), Zeytin Dalı (2018), Barış Pınarı (2019), Bahar Kalkanı (2020); Irak'ın kuzeyinde Pençe harekâtları.
• 2015 Rus uçağının düşürülmesi krizi ve sonrasında ilişkilerin normalleşmesi; Rusya'dan S-400 alımı ve ABD'nin F-35 programından Türkiye'yi çıkarması ile CAATSA yaptırımları.
• Astana süreci (Türkiye, Rusya, İran; Suriye).
• Libya ile deniz yetki alanları anlaşması (2019) ve Mavi Vatan doktrini; Doğu Akdeniz'de hidrokarbon arama faaliyetleri.
• 2020 İkinci Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'a destek; 2021 Şuşa Beyannamesi ile müttefiklik ilişkisi.
• Rusya-Ukrayna savaşında Türkiye Montrö Sözleşmesi'nin savaş hâline ilişkin hükümlerini uygulamış, arabulucu rolü üstlenmiş ve Karadeniz Tahıl Koridoru anlaşmasının (Temmuz 2022, İstanbul) mimarlarından olmuştur.
• Türk Devletleri Teşkilatı (2021) ve Körfez ülkeleri, Mısır ve İsrail ile normalleşme adımları; Asya Yeniden girişimi (2019).