Keynes Sonrası Okullar

Keynesyen Devrim ve Neoklasik Sentez

Keynes'in Genel Teorisi (1936) makroiktisadı kurmuş ve devlet müdahalesini meşrulaştırmıştır. Ardından Hicks (IS-LM modeli) ve Paul Samuelson, Keynesyen makroiktisadı neoklasik mikroiktisatla birleştiren neoklasik sentezi oluşturmuştur. Bu yaklaşım 1950-1970 arasında egemen olmuş; Phillips eğrisi ile politika yapıcılara enflasyon-işsizlik arasında seçim imkânı sunulmuştur.

Monetarizm

• Milton Friedman öncülüğünde 1960'larda gelişmiştir. Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.
• Modern miktar teorisi: Para talebi istikrarlıdır; para arzındaki değişmeler kısa dönemde üretimi, uzun dönemde yalnız fiyatları etkiler.
• Kurala dayalı para politikası: Para arzı sabit bir oranda artırılmalıdır (k-yüzde kuralı); takdire dayalı ince ayar politikaları gecikmeler nedeniyle istikrarsızlaştırıcıdır.
• Doğal işsizlik oranı ve uyarlanmış beklentiler: Uzun dönemde Phillips eğrisi dikeydir.
• Sürekli gelir hipotezi; maliye politikasının dışlama etkisi nedeniyle etkisiz olduğu görüşü.

Yeni Klasik İktisat

• Robert Lucas, Thomas Sargent ve Robert Barro tarafından 1970'lerde geliştirilmiştir.
• Rasyonel beklentiler (John Muth): Ekonomik birimler mevcut bütün bilgiyi kullanarak sistematik hata yapmadan beklenti oluşturur.
• Politika etkisizliği önermesi: Önceden bilinen (sistematik) para politikası reel değişkenleri kısa dönemde bile etkilemez; yalnız sürpriz politikalar etkili olabilir.
• Lucas eleştirisi: Politika değiştiğinde birimlerin davranışları da değişeceği için geçmiş verilere dayalı ekonometrik modellerle politika değerlendirmesi yanıltıcıdır.
• Reel iş çevrimleri teorisi (Kydland-Prescott): Dalgalanmaların kaynağı parasal değil, teknoloji gibi reel şoklardır.

Arz Yanlı İktisat

1980'lerde ABD'de Reagan, İngiltere'de Thatcher dönemi politikalarına esin kaynağı olmuştur. Vergi oranlarının düşürülmesinin çalışma, tasarruf ve yatırım güdülerini artırarak üretimi ve hatta vergi gelirlerini artıracağını savunur (Laffer eğrisi).

Yeni Keynesyen İktisat

Gregory Mankiw, Joseph Stiglitz, Akerlof, Blanchard gibi iktisatçılar rasyonel beklentileri kabul etmekle birlikte, fiyat ve ücret katılıklarının mikro temellerini açıklamıştır: menü maliyetleri, kademeli fiyat belirleme, etkin ücret teorisi, içerdekiler-dışarıdakiler modeli, asimetrik bilgi ve kredi tayınlaması. Bu katılıklar nedeniyle para ve maliye politikaları kısa dönemde etkilidir.

Post-Keynesyen İktisat

Joan Robinson, Nicholas Kaldor, Michał Kalecki ve Hyman Minsky gibi isimler, belirsizlik, gelir dağılımı ve paranın içsel niteliğini vurgular. Minsky'nin finansal istikrarsızlık hipotezine göre istikrarlı dönemler aşırı risk almayı ve borçlanmayı teşvik ederek krizlere zemin hazırlar.

Diğer Okullar

• Avusturya okulu: Ludwig von Mises ve Friedrich Hayek; piyasaların kendiliğinden düzen olduğunu, merkezi planlamanın bilgi sorunu nedeniyle başarısız olacağını savunur. Hayek'in Kölelik Yolu (1944) bilinir.
• Kamu tercihi okulu: James Buchanan ve Gordon Tullock; politikacı ve bürokratların da kendi çıkarlarını maksimize ettiğini varsayar; rant kollama ve devlet başarısızlığı kavramları.
• Kurumsal iktisat: Eski kurumsalcılık (Thorstein Veblen, gösterişçi tüketim) ve yeni kurumsal iktisat (Douglass North, Oliver Williamson, Ronald Coase: işlem maliyetleri; Acemoğlu ve Robinson: kapsayıcı kurumlar).
• Davranışsal iktisat: Daniel Kahneman, Amos Tversky ve Richard Thaler; bireylerin sınırlı rasyonelliğini, bilişsel yanlılıklarını ve dürtme (nudge) politikalarını inceler.
• Modern Para Teorisi (MMT): Kendi parasını basan devletin bütçe kısıtının enflasyon olduğunu ileri süren yaklaşım.