Türkiye'nin Beşerî ve Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'nin Nüfusu

• Türkiye nüfusu 85 milyonu aşmıştır (ADNKS). İlk nüfus sayımı 1927'de yapıldı (13,6 milyon). 2007'den beri Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) ile her yıl belirlenmektedir.
• Nüfus artış hızı 1950'lerden sonra yüksekti; günümüzde doğurganlık hızı yenilenme düzeyinin (kadın başına 2,1) altına düşmüş, nüfus yaşlanmaya başlamıştır. Nüfus piramidi tabandan daralmaktadır.
• Nüfusun dağılışı: Kıyı bölgeleri, özellikle Marmara (sanayi, ticaret, ulaşım) en kalabalık; Doğu Anadolu'nun yüksek ve engebeli kesimleri, Tuz Gölü çevresi ve Teke-Taşeli platoları seyrek nüfusludur. En kalabalık il İstanbul, en az nüfuslu il Bayburt'tur.
• İç göçler: 1950'lerden sonra tarımda makineleşme ve sanayileşme ile kırdan kente göç hızlandı; göç alan iller İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Kocaeli, Antalya. Kentleşme oranı %90'ı aşmıştır (büyükşehir yasası etkisiyle).
• Dış göçler: 1961'de Almanya ile iş gücü anlaşması; Balkanlardan (mübadele 1923, Bulgaristan 1989) ve Suriye'den (2011 sonrası) göçler.

Tarım

• Tahıllar: Buğday (en çok İç Anadolu; Konya en önemli), arpa, mısır (Karadeniz ve Çukurova; ikinci ürün olarak), çeltik (sulak alanlar; Edirne, Samsun, Çorum, Balıkesir).
• Sanayi bitkileri: Pamuk (Güneydoğu Anadolu-GAP, Ege, Çukurova; en çok Şanlıurfa), şeker pancarı (İç Anadolu, Konya; şeker fabrikalarına yakın), tütün (Ege, Karadeniz), ayçiçeği (Trakya), çay (Doğu Karadeniz; Rize), zeytin (Ege, Marmara güneyi, Akdeniz).
• Meyveler: Fındık (Doğu ve Orta Karadeniz; dünya üretiminde ilk sırada), kayısı (Malatya), incir ve üzüm (Ege; Aydın, Manisa), turunçgiller (Akdeniz; Mersin, Adana, Antalya), antep fıstığı (Gaziantep, Şanlıurfa), muz (Alanya, Anamur).
• Seracılık Akdeniz kıyılarında (Antalya) yaygındır; GAP ile sulamalı tarım genişlemiştir.

Hayvancılık

• Büyükbaş (sığır) Karadeniz, Doğu Anadolu (yaz yağışları ve gür çayırlar) ve besicilikle Marmara-Ege'de; küçükbaş (koyun) İç ve Doğu Anadolu bozkırlarında; kıl keçisi Akdeniz ve Güneydoğu'nun makilik alanlarında; tiftik keçisi Ankara çevresinde; arıcılık Karadeniz, Ege ve Muğla'da (çam balı) yaygındır.

Madenler ve Enerji

• Bor: Dünya rezervlerinin yaklaşık %70'i Türkiye'de (Eskişehir-Kırka, Balıkesir-Bigadiç, Kütahya-Emet, Bursa). Krom (Elazığ-Guleman, Fethiye), bakır (Artvin-Murgul, Kastamonu-Küre, Elazığ-Maden), demir (Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan), boksit (Konya-Seydişehir alüminyum tesisi), altın (Uşak, Erzincan-İliç, İzmir-Ovacık), trona (Ankara-Beypazarı).
• Enerji: Taş kömürü yalnız Zonguldak havzasında; linyit Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek, Seyitömer; petrol Batman, Adıyaman, Şırnak (Gabar); doğal gaz Trakya ve Karadeniz (Sakarya gaz sahası). Hidroelektrik Fırat-Dicle (Atatürk, Keban, Karakaya, Ilısu) ve Çoruh barajları; jeotermal Denizli, Aydın, Manisa; rüzgâr Ege ve Marmara; güneş Konya-Karapınar. Akkuyu (Mersin) nükleer santrali.

Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm

• Sanayi Marmara (İstanbul, Kocaeli, Bursa) ağırlıklıdır; demir-çelik Karabük, Ereğli, İskenderun; otomotiv Bursa, Kocaeli, Sakarya; petrokimya İzmit (Tüpraş), Aliağa, Batman, Kırıkkale.
• Dış ticarette en büyük pazar AB'dir; ihracatta otomotiv, makine, tekstil, demir-çelik öne çıkar; ithalatta enerji önemli yer tutar.
• Turizm: Deniz-kum-güneş (Antalya, Muğla), kültür (İstanbul, Kapadokya, Efes), inanç, kış (Uludağ, Palandöken, Erciyes, Sarıkamış), termal ve yayla turizmi.