Kazanımlar ve Beceriler

Kazanım (Öğrenme Çıktısı)

Kazanımlar öğrencinin öğrenme süreci sonunda ulaşması beklenen bilgi, beceri, değer ve tutumları ifade eder. Sosyal bilgilerde kazanımlar öğrenme alanlarına göre düzenlenir ve beceri ile değerleri içerecek biçimde yazılır. Örnek: "Öğrenci, yaşadığı çevrenin tarihî ve kültürel özelliklerini araştırarak paylaşır."

Sosyal Bilgilere Özgü Beceriler

• Kronolojik düşünme: Olayları zaman sırasına koyma, zaman şeridi oluşturma, dönemleri ayırt etme.
• Değişim ve sürekliliği algılama: Geçmiş ile bugün arasındaki benzerlik ve farkları fark etme (ör. eski ve yeni oyunlar, iletişim araçları).
• Mekânı algılama: Konum, yön, harita ve kroki üzerinden yeri tanıma; insan-mekân ilişkisini yorumlama.
• Harita okuryazarlığı: Harita okuma, ölçek, lejant ve yön kullanma, tematik haritaları yorumlama.
• Kanıt kullanma: Bilgiyi kaynaklarla destekleme; birincil ve ikincil kaynakları ayırt etme.
• Gözlem, araştırma ve sorgulama: Soru sorma, bilgi toplama, verileri düzenleme ve yorumlama.
• Empati: Kendini başkasının yerine koyarak onun duygu ve düşüncelerini anlama; tarihsel empati.
• Sosyal katılım: Toplumsal etkinliklere ve karar süreçlerine katılma; okul meclisi, gönüllülük çalışmaları.
• Finansal okuryazarlık, dijital okuryazarlık, medya okuryazarlığı: Bütçe yapma, bilinçli tüketim, bilgi kaynaklarının güvenilirliğini sorgulama.
• Hukuk okuryazarlığı ve politik okuryazarlık: Temel hak ve sorumlulukları, kuralların işlevini ve yönetim süreçlerini bilme.
• Zamanı algılama, tablo-grafik-diyagram hazırlama ve yorumlama, karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, iletişim, iş birliği, girişimcilik, yenilikçi düşünme.

Değerler Eğitimi

• Sosyal bilgiler dersi değer eğitiminin en önemli derslerinden biridir. Değerler programda açık biçimde ifade edilir ve kazanımlarla ilişkilendirilir.
• Değer eğitimi yaklaşımları: Değer aşılama (telkin) — doğrudan aktarma; değer açıklama (Raths, Harmin, Simon) — öğrencinin kendi değerlerinin farkına varması; ahlaki muhakeme (Kohlberg) — ahlaki ikilemler üzerinden tartışma; değer analizi — mantık ve bilimsel düşünceyle değer sorunlarını çözümleme; karakter eğitimi; eylem öğrenme — değerlerin topluma yönelik eylemlerle yaşanması.
• Değerler örtük (öğretmenin model olması, okul iklimi) ve açık (planlı etkinlikler) yollarla kazandırılır.

Kavram Öğretimi

• Kavramlar somut (dağ, harita) ve soyut (demokrasi, özgürlük, kültür) olabilir. Kavram öğretiminde kavramın adı, tanımı, ayırt edici (tanımlayıcı) özellikleri, örnekleri ve örnek olmayanları birlikte verilmelidir.
• Kavram öğretimi yaklaşımları: Tümevarım (örneklerden tanıma), tümdengelim (tanımdan örneklere); kavram haritası, kavram ağı, anlam çözümleme tablosu, kavram karikatürü.