Ceza Kanunlarının Uygulanması

Kanunilik İlkesi (5237 sayılı TCK md. 2)

Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalar ve güvenlik tedbirleri dışında ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz. İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz. Suç ve ceza içeren hükümlerin uygulanmasında kıyas yapılamaz; bu hükümler kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz. Anayasa md. 38 de aynı güvenceyi içerir.

Adalet ve Eşitlik İlkesi (md. 3)

Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur. Ceza kanununun uygulamasında kişiler arasında ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, siyasal veya diğer fikir ya da düşünceleri, felsefi inanç, millî veya sosyal köken, doğum, ekonomik ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yapılamaz.

Kanunun Bilinmemesi (md. 4)

Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz. Ancak kaçınılmazlık niteliğindeki hukuki hata, kusurluluğu kaldırır (md. 30/4).

Zaman Bakımından Uygulama (md. 7)

• İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz (geçmişe yürümezlik).
• İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz; böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri uygulanmışsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.
• Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.
• Süreli veya geçici kanunlar, yürürlükte bulundukları süre içinde işlenmiş suçlar hakkında uygulanmaya devam edilir.
• Güvenlik tedbirleri hakkında hükmün verildiği zaman yürürlükte olan kanun uygulanır.

Yer Bakımından Uygulama

• Ülkesellik (md. 8): Türkiye'de işlenen suçlar hakkında Türk kanunları uygulanır. Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi veya neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi hâlinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılır. Türk kara ve hava sahaları, karasuları, açık denizde Türk deniz ve hava araçları, Türk deniz ve hava savaş araçları ile Türkiye'ye ait sabit platformlar bu kapsamdadır.
• Yabancı ülkede mahkûmiyet (md. 9): Türkiye'de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm verilmiş olan kişi, Türkiye'de yeniden yargılanır.
• Görev suçları (md. 10): Yabancı ülkede Türkiye adına memur veya görevli olan kişinin görevle ilgili işlediği suçlar hakkında, yabancı ülkede mahkûm olmuş olsa bile Türk kanunlarına göre yeniden yargılanır.
• Vatandaş ve yabancının yabancı ülkedeki suçları (md. 11-12): Kanunda belirtilen ağırlıktaki suçlarda ve kişinin Türkiye'de bulunması gibi şartlarla Türk kanunları uygulanır.
• Diğer suçlar (md. 13): Soykırım ve insanlığa karşı suçlar, işkence, uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik, deniz ve hava araçlarının kaçırılması gibi suçlarda, kim tarafından ve nerede işlenmiş olursa olsun Türk kanunları uygulanır (evrensellik).

Kişi Bakımından Uygulama

Ceza kanunu herkese uygulanır; ancak yasama sorumsuzluğu (milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözleri), yasama dokunulmazlığı ve uluslararası hukuktan doğan diplomatik bağışıklık istisnalar oluşturur. Suçluların iadesi md. 18'de düzenlenir; vatandaş, uluslararası ceza divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler dışında yabancı devlete verilemez.