Gelir Tablosu Hesapları ve Dönem Sonu İşlemleri

Gelir Tablosunun Yapısı

Gelir tablosu, işletmenin belirli bir dönemdeki faaliyet sonuçlarını, yani gelirlerini, giderlerini ve kâr veya zararını gösteren temel finansal tablodur. Tekdüzen hesap planına göre çok adımlı gelir tablosu düzenlenir:

1. Brüt satışlar (60) − satış indirimleri (61) (iadeler, iskontolar) = Net satışlar
2. Net satışlar − satışların maliyeti (62) = Brüt satış kârı
3. Brüt satış kârı − faaliyet giderleri (63) (araştırma-geliştirme, pazarlama-satış-dağıtım, genel yönetim giderleri) = Faaliyet kârı
4. Faaliyet kârı + diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar (64) (faiz, kâr payı, kambiyo kârları) − diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (65) − finansman giderleri (66) = Olağan kâr
5. Olağan kâr + olağandışı gelir ve kârlar (67) − olağandışı gider ve zararlar (68) = Dönem kârı veya zararı (690)
6. Dönem kârı − dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (691) = Dönem net kârı veya zararı (692)

Satılan Malın Maliyeti

Ticari işletmelerde aralıklı envanter yönteminde: Satılan Ticari Mallar Maliyeti = Dönem başı stok + Dönem içi net alışlar − Dönem sonu stok. Net alışlar, alış giderleri eklenip alış iade ve iskontoları düşülerek bulunur. Sürekli envanter yönteminde ise her satışta satılan malın maliyeti kaydedilir.

Dönem Sonu İşlemleri

• Envanter çalışmaları: Kasa, banka, stok gibi varlıkların sayım ve tespiti; kayıtlarla karşılaştırma. Sayım fazlası veya noksanı ilgili hesaplarda (397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları) izlenir.
• Değerleme: Varlık ve kaynakların Vergi Usul Kanunu veya muhasebe standartlarına göre değerlenmesi (yabancı paraların döviz alış kuruyla değerlenmesi ve kur farklarının kaydı).
• Amortisman ayrılması: Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar için dönem amortismanının gider yazılması.
• Şüpheli alacak karşılığı ayrılması ve değersiz alacakların gider yazılması.
• Reeskont işlemleri: Alacak ve borç senetlerinin vadeye kadar olan faiz unsurunun ayrılması (alacak senetleri reeskontu gider, borç senetleri reeskontu gelir yazılır).
• Dönemsellik düzeltmeleri: Gelecek döneme ait gelir ve giderlerin ayrılması (180, 280, 380, 480) ile döneme ait olup henüz kaydedilmemiş gelir ve giderlerin tahakkuku (181, 381).
• KDV mahsubu: 391 Hesaplanan KDV ile 191 İndirilecek KDV'nin karşılaştırılması; fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar veya 190 Devreden KDV hesabına aktarılır.
• Yansıtma hesaplarının kapatılması (7/A seçeneğinde maliyet hesaplarının gelir tablosu hesaplarına aktarılması).
• Gelir tablosu hesaplarının kapatılması: 6 sınıfındaki gelir ve gider hesapları 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilir. Vergi karşılığı 691 ve 370 hesaplarıyla ayrılır; net sonuç 692'ye, oradan bilançodaki 590 Dönem Net Kârı veya 591 Dönem Net Zararı hesabına aktarılır.
• Kesin mizan, finansal tablolar ve kapanış kaydı.

Gelir ve Gider Kavramları

Gelir, işletmenin faaliyetleri sonucu özkaynaklarda artışa yol açan ekonomik yararlardır. Harcama, bir mal veya hizmetin edinilmesi için yapılan ödeme veya borçlanmadır; maliyet, edinilen değer için katlanılan fedakârlıktır; gider, gelir elde etmek için tüketilen maliyetlerdir; zarar ise karşılığında gelir elde edilmeyen değer kaybıdır.