Soruşturma Evresi

Soruşturma Evresi

Soruşturma, kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir (CMK md. 2). Soruşturma gizlidir; soruşturma evresindeki usul işlemleri, savunma haklarına zarar vermemek ve kanunun başka hükümleri saklı kalmak koşuluyla gizlidir (md. 157).

Soruşturmanın Başlaması

• İhbar ve şikâyet (md. 158): Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. İhbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı açıkça anlaşılıyorsa ya da soyut ve genel nitelikte ise soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir.
• Savcının görevi (md. 160): Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar.
• Adli kolluk (md. 164): Cumhuriyet savcısının emri ve denetimi altında soruşturma işlemlerini yürüten kolluk birimidir.

İfade ve Sorgu

• İfade alma: Şüphelinin soruşturılan suçla ilgili olarak kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesidir.
• Sorgu: Şüpheli veya sanığın soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesidir.
• Şüphelinin hakları (md. 147): Kimliğin saptanması, yüklenen suçun anlatılması, müdafi seçme ve müdafiin hukuki yardımından yararlanma, yakınlarına haber verilmesi, susma hakkı, şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme.
• Yasak ifade alma usulleri (md. 148): Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit, bazı araçları uygulama gibi özgür iradeyi bozan bedeni ve ruhsal müdahaleler yasaktır; bu yollarla alınan ifadeler rıza olsa bile delil olarak değerlendirilemez. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Soruşturmanın Sonuçlandırılması

• Kamu davasının açılması (md. 170): Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa, Cumhuriyet savcısı bir iddianame düzenler. İddianamede şüphelinin kimliği, suçun işlendiği yer ve tarih, deliller, uygulanacak kanun maddeleri gibi hususlar gösterilir.
• İddianamenin iadesi (md. 174): Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evresine ait belgelerin verilmesinden itibaren on beş gün içinde, soruşturma evresine ilişkin tüm belgeleri incelemek suretiyle eksik veya hatalı iddianameyi iade eder. İade edilmezse iddianame kabul edilmiş sayılır ve kovuşturma evresi başlar.
• Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (md. 172): Kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse veya kovuşturma olanağı bulunmazsa verilir. Suçtan zarar gören, karar kendisine tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (md. 173).
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (md. 171): Üst sınırı üç yıldan fazla olmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda, kanunda sayılan şartlar varsa savcı kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
• Uzlaşma (md. 253): Şikâyete bağlı suçlar ve kanunda sayılan bazı suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören arasında uzlaştırma yoluna gidilir; uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
• Seri muhakeme (md. 250) ve basit yargılama (md. 251): Kanunda sayılan hafif suçlarda süreci hızlandıran özel usuller; basit yargılamada duruşma yapılmaksızın karar verilir ve ceza dörtte bir oranında indirilir.