Anayasanın Temel İlkeleri

1982 Anayasası ve Temel İlkeler

Türkiye Cumhuriyeti'nin yürürlükteki anayasası 1982 Anayasasıdır; 7 Kasım 1982'de halkoyuyla kabul edilmiştir. Anayasa; başlangıç ve yedi kısımdan oluşur. Eğitim mevzuatının tamamı Anayasa'ya uygun olmak zorundadır (Anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı, madde 11).

Değiştirilemeyen İlk Üç Madde

• Madde 1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
• Madde 2 – Cumhuriyetin nitelikleri: Toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.
• Madde 3 – Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti: Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Millî marşı İstiklal Marşıdır. Başkenti Ankara'dır.
• Madde 4: İlk üç maddenin hükmü değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

Diğer Temel Hükümler

• Madde 5 – Devletin temel amaç ve görevleri: Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini sınırlayan engelleri kaldırmak ve maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.
• Madde 6 – Egemenlik: Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Millet egemenliğini yetkili organlar eliyle kullanır.
• Madde 7-9 – Kuvvetler: Yasama yetkisi TBMM'nindir ve devredilemez; yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır; yargı yetkisi bağımsız mahkemelerce kullanılır.
• Madde 10 – Kanun önünde eşitlik: Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde bu ilkeye uygun hareket etmek zorundadır.

Cumhuriyetin Nitelikleri Ne Anlama Gelir?

• Demokratik devlet: Yönetenlerin seçimle belirlendiği, temel hakların güvence altında olduğu devlet.
• Laik devlet: Devletin dinler karşısında tarafsız olduğu, din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına aldığı devlet.
• Sosyal devlet: Bireylerin insan onuruna yaraşır bir yaşam sürmesi için ekonomik ve sosyal tedbirler alan devlet.
• Hukuk devleti: İdarenin bütün eylem ve işlemlerinin yargı denetimine açık olduğu, hukuka bağlı devlet.

ÖSYM uyarısı: Değiştirilemez hükümler ilk üç maddedir; madde 4 bu yasağı koyan maddedir. “İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır” hükmü hukuk devleti ilkesinin gereğidir (madde 125).