Temel Kavramlar ve İdeolojiler

Siyaset Biliminin Temel Kavramları

• Siyaset: Toplumda kaynakların ve değerlerin dağıtımına ilişkin bağlayıcı kararların alınması süreci; David Easton'a göre "değerlerin otoritatif dağıtımı", Harold Lasswell'e göre "kimin neyi, ne zaman ve nasıl elde ettiği".
• İktidar (güç): Bir kişi veya grubun başkalarının davranışlarını, onların isteklerine rağmen etkileyebilme yeteneği.
• Otorite: Meşru kabul edilen iktidar; Max Weber geleneksel, karizmatik ve yasal-ussal otoriteyi ayırır.
• Meşruiyet: İktidarın yönetilenlerce haklı ve kabul edilebilir görülmesi.
• Egemenlik: Devletin iç ve dış ilişkilerde en üstün ve bağımsız gücü (Jean Bodin).
• Kamu yönetimi: Kamu politikalarının uygulanması ve kamu hizmetlerinin yürütülmesi için devletin örgütlenmesi ve faaliyetleri; aynı zamanda bu faaliyetleri inceleyen disiplin.

Siyasal İdeolojiler

• Liberalizm: Bireysel özgürlük, hukukun üstünlüğü, sınırlı devlet, özel mülkiyet ve serbest piyasa. Klasik liberalizm (John Locke, Adam Smith) devletin asgari düzeyde kalmasını; modern (sosyal) liberalizm (John Stuart Mill'in sonraki görüşleri, T.H. Green, Keynes) devletin fırsat eşitliği için müdahalesini savunur. Neoliberalizm (Hayek, Friedman) 1980'lerde serbest piyasa, özelleştirme ve devletin küçültülmesini öne çıkarmıştır.
• Muhafazakârlık: Gelenek, toplumsal düzen, otorite, din ve kurumların sürekliliğine önem verir; ani ve köklü değişime karşı temkinlidir. Kurucusu Edmund Burke (Fransız Devrimi Üzerine Düşünceler, 1790). Toplumu organik bir bütün olarak görür.
• Sosyalizm: Eşitlik, kolektif mülkiyet ve sınıf farklarının kaldırılmasını savunur. Marksizm (Karl Marx, Friedrich Engels) tarihsel materyalizm ve sınıf mücadelesini temel alır. Sosyal demokrasi, kapitalizmi reddetmeden demokratik yollarla refah devleti ve sosyal adaleti hedefler (Eduard Bernstein'ın revizyonizmi).
• Milliyetçilik: Ulusu temel siyasal birim olarak kabul eder ve ulusların kendi kaderini tayin hakkını savunur; Fransız Devrimi ile yaygınlaşmıştır. Sivil (siyasal) ve etnik (kültürel) milliyetçilik ayrımı yapılır.
• Faşizm: Aşırı milliyetçilik, tek parti, lider kültü, korporatizm ve totaliter devlet; İtalya'da Mussolini, Almanya'da Nazizm biçiminde ortaya çıkmıştır.
• Anarşizm: Devletin ve her türlü zorlayıcı otoritenin kaldırılmasını savunur (Proudhon, Bakunin, Kropotkin).
• Feminizm: Kadın-erkek eşitliğini ve ataerkil yapıların dönüşümünü savunur; liberal, sosyalist, radikal ve postmodern feminizm akımları vardır.
• Ekolojizm (yeşil ideoloji): Doğanın korunmasını, sürdürülebilirliği ve insan-doğa uyumunu merkeze alır; derin ekoloji ve sığ ekoloji ayrımı yapılır.

Siyasal Rejimler ve Hükümet Sistemleri

• Demokratik rejimler: Serbest seçimler, siyasal çoğulculuk, temel hak ve özgürlükler.
• Otoriter rejimler: Siyasal katılım ve muhalefet sınırlıdır, ancak toplum hayatının tamamı denetlenmez.
• Totaliter rejimler: Resmî ideoloji, tek parti, kitle denetimi ve toplumun tüm alanlarının devletçe kontrolü (Hannah Arendt, Friedrich-Brzezinski).
• Hükümet sistemleri: Parlamenter sistem (yürütme yasamadan doğar ve ona karşı sorumludur; İngiltere), başkanlık sistemi (sert kuvvetler ayrılığı; ABD), yarı başkanlık sistemi (Fransa), meclis hükümeti sistemi (İsviçre; Türkiye'de 1921 Anayasası dönemi) ve Türkiye'nin 2017'den itibaren uyguladığı Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi.