657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu

Genel Bilgi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 1965 yılında kabul edilmiştir. Devlet memurlarının hizmet şartlarını, nitelik, hak ve yükümlülüklerini, aylık ve diğer özlük işlerini düzenler. Öğretmenler de bu kanuna tabi memurlardır; öğretmenliğe özgü hükümler ise 7528 sayılı Kanun'da yer alır.

Temel İlkeler (md. 3)

• Sınıflandırma: Kamu hizmetleri ve memurlar, görevlerin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayrılır.
• Kariyer: Memurlara, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlanır.
• Liyakat: Memurların işe alınması, ilerlemesi ve görevlerine son verilmesi liyakate dayanır.

İstihdam Şekilleri (md. 4)

Kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. Memur, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilen kişidir.

Memurluğa Alınmada Genel Şartlar (md. 48)

• Türk vatandaşı olmak.
• Kamu haklarından mahrum bulunmamak.
• On sekiz yaşını tamamlamış olmak.
• Kanunda sayılan suçlardan (zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, Devletin güvenliğine karşı suçlar gibi) mahkûm olmamak; kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmamak.
• Askerlik durumu itibarıyla askerlikle ilgisi bulunmamak, askerlik çağına gelmemiş veya askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış, ertelenmiş ya da yedek sınıfa geçirilmiş olmak.
• Görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı veya engelliliği bulunmamak.

Adaylık

Memurluğa ilk defa atananlar aday memur olarak atanır. Adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan fazla olamaz. Bu süre içinde temel ve hazırlayıcı eğitim verilir; başarılı olanlar asli memurluğa atanır, başarısız olanların ilişiği kesilir.

Memurların Ödevleri ve Yasakları

• Sadakat: Anayasa ve kanunlara sadakatle bağlı kalmak.
• Tarafsızlık: Dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, din ve mezhep ayrımı yapmamak; siyasi parti üyesi olmamak.
• Davranış ve iş birliği: Hizmet içinde ve dışında memurluk sıfatına yakışır şekilde davranmak.
• Amirlerin emirlerine uyma (kanunsuz emir hükümleri saklıdır).
• Kamu malını koruma ve mal bildiriminde bulunma.
• Yayın ve beyanda bulunma yasağı: Kamu hizmetleriyle ilgili konularda yetkisiz olarak açıklama yapamaz.
• Toplu eylem ve grev yasağı.
• Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyet yasağı.
• Hediye alma ve menfaat sağlama yasağı.

Memurların Hakları

• Güvenlik hakkı: Kanunda belirtilen hâller dışında görevden alınamaz, aylık ve diğer hakları elinden alınamaz.
• Şikâyet ve dava açma hakkı, sendika üyeliği, çekilme hakkı.
• Kademe ilerlemesi: Her yıl bir kademe; derece yükselmesi için o derecede en az üç yıl çalışmak gerekir.
• Yıllık izin: Hizmet süresi 1-10 yıl olanlara 20 gün, 10 yıldan fazla olanlara 30 gün. Öğretmenler yaz ve yarıyıl tatillerinde izinli sayılır.
• Mazeret izinleri: Doğum yapan kadın memura doğumdan önce ve sonra toplam 16 hafta; eşi doğum yapan memura 10 gün babalık izni; memurun evlenmesi veya eşinin, çocuğunun, anne-babasının ya da kardeşinin ölümü hâlinde 7 gün izin verilir.
• Hastalık izni ve aylıksız izin.

Sınav uyarısı: 657 sayılı Kanun 1965 tarihlidir; temel ilkeleri sınıflandırma, kariyer ve liyakattir. Adaylık süresi 1-2 yıldır. Yıllık izin 10 yıla kadar 20, sonrası 30 gündür. Babalık izni 10, evlilik ve ölüm izni 7 gündür.