İcra Teşkilatı ve Genel Hükümler

İcra ve İflas Hukukunun Konusu

İcra ve iflas hukuku, alacaklının alacağını devlet gücü aracılığıyla elde etmesini (cebrî icra) düzenler. Temel kanun 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK)dur. Cebrî icra, kural olarak bireysel takip (haciz, rehnin paraya çevrilmesi) ve toplu takip (iflas) şeklinde yürür; ayrıca borçluya borçlarını yeniden yapılandırma imkânı veren konkordato kurumu vardır.

İcra Teşkilatı

• İcra daireleri: Her asliye hukuk mahkemesinin yargı çevresinde bulunur; icra müdürü ve yardımcılarından oluşur. Takip taleplerini alır, ödeme emri ve icra emri gönderir, haciz ve satış işlemlerini yürütür.
• İflas daireleri: İflas işlemlerini yürütür.
• İcra mahkemeleri: İcra ve iflas dairelerinin işlemlerine yönelik şikâyetleri, itirazın kaldırılması, icranın geri bırakılması, kambiyo takiplerinde itirazlar ve ihalenin feshi gibi icra hukukuna özgü uyuşmazlıkları basit yargılama usulüyle inceler (icra hukuk mahkemesi). İcra ceza mahkemeleri ise İİK'da düzenlenen suçlara (mal beyanında bulunmama, taahhüdü ihlal vb.) bakar.
• Gözetim ve denetim: İcra ve iflas daireleri Adalet Bakanlığının gözetimi ve icra mahkemesinin denetimi altındadır.

Şikâyet (İİK md. 16)

Kanunun mahkemeye başvurmayı gerektirdiği hâller dışında, icra ve iflas dairelerinin yaptıkları muameleler kanuna veya olaya uygun olmadığı gerekçesiyle icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet süresi, muamelenin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması sebebiyle her zaman şikâyet edilebilir. Kamu düzenine aykırı işlemler (ör. haczi kabil olmayan mal haczi bazı durumlarda) süresiz şikâyete tabidir. Şikâyet, işlemin icrasını kendiliğinden durdurmaz; icra mahkemesi tedbir kararı verebilir.

Takip Yolları

• Haciz yolu ile takip: Genel haciz yolu (ilamsız takip), kambiyo senetlerine dayalı haciz yolu, ilamlı takip.
• Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip: Rehinle temin edilmiş alacaklarda alacaklı önce rehnin paraya çevrilmesini istemek zorundadır (rehin açığı belgesi alınabilir).
• İflas yolu ile takip: Yalnız iflasa tabi borçlulara karşı (tacirler vb.); genel iflas yolu ve kambiyo senetlerine dayalı iflas yolu.
• Kiralanan taşınmazların ilamsız tahliyesi.

Genel Hükümler

• Takip talebi: Alacaklı, yetkili icra dairesine yazılı veya sözlü olarak (elektronik ortamda da) başvurur. Takip talebinde alacağın Türk parasıyla tutarı gösterilir.
• Yetki: Genel yetkili icra dairesi borçlunun yerleşim yeri icra dairesidir; ayrıca sözleşmenin ifa yeri gibi özel yetkiler bulunur. Yetki itirazı ödeme emrine itirazla birlikte yapılır.
• Süreler ve tatiller (md. 19, 51): İcra ve iflas işlerinde süreler kural olarak hak düşürücüdür. Resmî tatil günlerinde ve kanunda belirtilen hâller dışında gece vakti takip işlemleri yapılamaz.
• Haczedilemeyen mallar (md. 82) ve maaş haczi sınırı (md. 83) gibi borçluyu koruyan düzenlemeler kamu düzenine ilişkindir.
• Takip hukukunda alacaklının temsili: Avukatla veya bizzat takip yapılabilir; Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) üzerinden elektronik takip mümkündür.