Dönen ve Duran Varlıklar

Dönen Varlıklar (1. Sınıf)

Normal faaliyet dönemi veya bir yıl içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi veya satılması öngörülen varlıklardır. Bilançoda likiditesi en yüksekten düşüğe doğru sıralanır.

• Hazır değerler (10): Kasa, alınan çekler, bankalar, verilen çekler ve ödeme emirleri (−). Verilen çekler ve ödeme emirleri, ödenene kadar banka hesabını düzenleyici olarak çalışır.
• Menkul kıymetler (11): Kısa süreli elde tutulan hisse senedi, tahvil, hazine bonoları; değer düşüklüğü karşılığı ayrılabilir.
• Ticari alacaklar (12): Esas faaliyetlerden doğan alacaklar (alıcılar, alacak senetleri). Alacak senetleri reeskontu dönem sonunda vadeye kadar olan faizin ayrılmasını sağlar. Şüpheli ticari alacaklar (dava veya icra safhasındaki alacaklar) için şüpheli ticari alacaklar karşılığı ayrılır (ihtiyatlılık kavramı).
• Diğer alacaklar (13): Ortaklardan, iştiraklerden, personelden alacaklar.
• Stoklar (15): İlk madde ve malzeme, yarı mamuller, mamuller, ticari mallar, verilen sipariş avansları. Stok değerleme: FIFO (ilk giren ilk çıkar) ve ağırlıklı ortalama maliyet yöntemleri. Enflasyon dönemlerinde FIFO, satılan malın maliyetini düşük, dönem sonu stoku ve kârı yüksek gösterir. Stok izleme: sürekli envanter (her satışta maliyet kaydı) ve aralıklı envanter (dönem sonunda sayımla) yöntemleri.
• Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları (18): Peşin ödenen ve gelecek aylara ait giderler (180) ile döneme ait olup henüz tahsil edilmemiş gelirler (181) — dönemsellik kavramı.
• Diğer dönen varlıklar (19): Devreden KDV, indirilecek KDV, peşin ödenen vergiler, iş avansları, personel avansları.

Duran Varlıklar (2. Sınıf)

İşletmede bir yıldan uzun süre kullanılmak üzere edinilen veya bir yıldan uzun vadede paraya çevrilecek varlıklardır.

• Uzun vadeli ticari ve diğer alacaklar (22, 23).
• Mali duran varlıklar (24): Uzun süreli elde tutulan menkul kıymetler, iştirakler (sermayesine yüzde 10-50 arasında katılınan şirketler) ve bağlı ortaklıklar (sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip olunan veya yönetimine hâkim olunan şirketler).
• Maddi duran varlıklar (25): Arazi ve arsalar, yeraltı ve yerüstü düzenleri, binalar, tesis-makine ve cihazlar, taşıtlar, demirbaşlar, yapılmakta olan yatırımlar. Arsa ve araziler amortismana tabi değildir. Maddi duran varlıkların değer kaybı amortisman yoluyla gidere dönüştürülür ve 257 Birikmiş Amortismanlar hesabında izlenir.
• Maddi olmayan duran varlıklar (26): Haklar (patent, lisans, marka, imtiyaz), şerefiye (bir işletmenin satın alınmasında ödenen bedelin net varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmı), kuruluş ve örgütlenme giderleri, araştırma ve geliştirme giderleri, özel maliyetler (kiralanan gayrimenkule yapılan harcamalar). Bu varlıklar itfa (amortisman) yoluyla gidere aktarılır.
• Özel tükenmeye tabi varlıklar (27): Arama giderleri, maden ve petrol kaynakları gibi kullanıldıkça tükenen varlıklar.
• Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları (28) ve diğer duran varlıklar (29).

Amortisman Yöntemleri

Normal (eşit tutarlı) amortisman, iktisadi kıymetin maliyetini faydalı ömrü boyunca eşit taksitlerle gidere dönüştürür. Azalan bakiyeler yöntemi, normal oranın iki katını aşmamak ve yüzde ellisini geçmemek üzere, her yıl kalan net değer üzerinden amortisman ayırır; ilk yıllarda daha fazla gider yazılır. Amortisman oranları Gelir İdaresi tarafından ilan edilen faydalı ömür listelerine göre belirlenir.