Mülkiyet

Mülkiyet Hakkının Kapsamı (TMK md. 683)

Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası, her türlü haksız elatmaya karşı elatmanın önlenmesi davası açabilir. Mülkiyet, şeyin bütünleyici parçalarını da kapsar; eklentiler aksi kararlaştırılmadıkça asıl şeyin hukuki durumuna tabidir.

Birden Çok Kişinin Mülkiyeti

• Paylı mülkiyet (md. 688): Birden çok kişinin maddeten bölünmemiş bir şeyin tamamına belirli paylarla malik olmasıdır. Paydaş kendi payını devredebilir, rehnedebilir. Olağan yönetim işlerini her paydaş yapabilir; önemli yönetim işleri paydaşların sayı ve pay çoğunluğuyla; olağanüstü işler (tasarruf, amaç değişikliği) oybirliğiyle yapılır. Her paydaş paylaşmayı isteyebilir (ortaklığın giderilmesi).
• Elbirliği mülkiyeti (md. 701): Kanun veya sözleşmeyle oluşan topluluk (miras ortaklığı, adi ortaklık, aile malı ortaklığı) nedeniyle mallara birlikte malik olunmasıdır. Ortakların hakları şeyin tamamına yaygındır; kural olarak oybirliğiyle hareket edilir, pay üzerinde tasarruf yapılamaz.

Taşınmaz Mülkiyetinin Kazanılması

• Tescil: Kural olarak mülkiyet tescille kazanılır. Taşınmaz satış sözleşmesi ve mülkiyetin devri borcunu doğuran sözleşmeler resmî şekilde (tapu memuru önünde) yapılmadıkça geçerli olmaz.
• Olağan kazandırıcı zamanaşımı (md. 712): Tapu kütüğünde yolsuz olarak malik görünen kişi, iyiniyetle, davasız ve aralıksız on yıl zilyet olursa mülkiyeti tartışılamaz hâle gelir.
• Olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı (md. 713): Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız yirmi yıl malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi tescil isteyebilir. Aynı hak, malikin kim olduğu anlaşılamayan veya yirmi yıl önce ölmüş ya da gaipliğine karar verilmiş kişi adına kayıtlı taşınmazlar için de geçerlidir.
• Önalım (şufa) hakkı (md. 732-734): Paylı mülkiyette bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlar yasal önalım hakkına sahiptir. Hak, satışın hak sahibine bildirilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren iki yıl geçmekle düşer.

Taşınır Mülkiyetinin Kazanılması

• Devir: Mülkiyetin nakli için zilyetliğin devri gerekir (md. 763).
• Sahiplenme: Sahipsiz bir taşınır üzerinde malik olmak amacıyla zilyetlik kuran kişi mülkiyeti kazanır.
• Bulunmuş eşya: Bulan, durumu malike, bilinmiyorsa kolluğa veya muhtara bildirir; malik ortaya çıkarsa giderlerinin ve uygun bir ödülün ödenmesini isteyebilir. İlan ve bildirimden itibaren beş yıl içinde malik çıkmazsa bulan mülkiyeti kazanır.
• Taşınırda olağanüstü zamanaşımı (md. 777): Başkasına ait taşınırı iyiniyetle, davasız ve aralıksız beş yıl malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran mülkiyeti kazanır.
• Birleşme-karışma, işleme ve ürünler gibi kazanma yolları da vardır.

Komşuluk Hukuku

Malik, taşınmazını kullanırken komşularını olumsuz etkileyecek taşkın kullanmadan kaçınmak zorundadır (md. 737); duman, gürültü, koku gibi aşırı etkiler yasaktır. Zarar gören, zararın giderilmesini ve önlenmesini isteyebilir.