Sendikalar

Sendika Hakkının Anayasal Temeli

Anayasa md. 51'e göre çalışanlar ve işverenler, önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme hakkına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. İşçi sendikaları ve işveren sendikaları 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, kamu görevlileri sendikaları ise 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu ile düzenlenir.

Kuruluş

• İşkolu esası: İşçi ve işveren sendikaları, kanunda belirtilen işkollarından birinde Türkiye genelinde faaliyette bulunmak üzere kurulur (yirmi işkolu). İşyerinde yürütülen asıl işin girdiği işkolu, işyerinde yürütülen bütün işlerin girdiği işkolu sayılır. İşyeri sendikacılığı ve meslek sendikacılığı kabul edilmemiştir.
• Kurucular: Fiil ehliyetine sahip gerçek ve tüzel kişiler önceden izin almaksızın sendika kurabilir. Sendika kurucusu olabilmek için, kurulacak sendikanın faaliyette bulunacağı işkolunda fiilen çalışıyor olmak gerekir.
• Tüzel kişilik: Kuruluş dilekçesi, tüzük ve kurucuların listesi valiliğe verilmekle sendika tüzel kişilik kazanır.
• Konfederasyon: Farklı işkollarında kurulu en az beş sendika bir araya gelerek konfederasyon kurabilir.
• Zorunlu organlar: Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu.

Üyelik

• Sendika üyeliği isteğe bağlıdır; on beş yaşını doldurmuş işçiler sendikaya üye olabilir.
• Üyelik, e-Devlet kapısı üzerinden başvuru ve sendikanın kabulü ile kazanılır; üyelikten çekilme de e-Devlet üzerinden bildirimle yapılır ve çekilme, bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerli olur.
• Aynı işkolunda aynı zamanda birden fazla sendikaya üye olunamaz.
• Üyelik, işkolu değişikliği, emeklilik gibi hâllerde düşer; ancak işçi emeklilikten sonra işkolunda çalışmaya devam ederse üyeliği sürer.

Sendikal Güvenceler (6356 md. 25)

İşçilerin işe alınmaları; sendikaya üye olmaları veya olmamaları, sendika üyeliğinin devamı ya da üyelikten çekilmeleri şartına bağlı tutulamaz. İşveren, sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında çalışma şartları veya çalışmaya son verilmesi bakımından ayrım yapamaz. Sendikal nedenle feshin tespiti hâlinde işçi, işe iade davası açabileceği gibi işçinin bir yıllık ücreti tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. Sendikal nedenle fesihte işçinin otuz işçi ve altı aylık kıdem şartlarını taşıması aranmaz.

Yetkili Sendika

Toplu iş sözleşmesi yapabilmek için işçi sendikasının, kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydetmiş olması ve sözleşmenin kapsayacağı işyerinde çalışan işçilerin yarısından fazlasını, işletmede ise yüzde kırkını üye bulundurması gerekir (6356 md. 41). Yetki tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılır; tespite itiraz iş mahkemesine yapılır.

Kamu Görevlileri Sendikaları

Kamu görevlileri sendikaları hizmet kolları esasına göre kurulur. Kamu görevlilerinin toplu sözleşme hakkı Anayasa md. 53'te düzenlenmiştir; uyuşmazlık hâlinde Kamu Görevlileri Hakem Kurulu karar verir ve kararları kesindir. Kamu görevlilerinin grev hakkı yoktur.