Med ve Vakıf

Med

Med, sözlükte uzatmak demektir; tecvidde harfin sesini med harfleriyle uzatmaktır. Med harfleri üçtür: elif, vav, yâ. Sebeb-i med (uzatma sebebi) ikidir: hemze ve sükûn. Sükûn da lâzım sükûn (durulsa da geçilse de sabit) ve ârız sükûn (durma nedeniyle oluşan) olmak üzere ikiye ayrılır.

Aslî Med

Medd-i tabiî: Med harfinden sonra sebeb-i med bulunmazsa oluşur. Bir elif miktarı uzatılır; uzatmamak ya da fazla uzatmak hatadır.

Fer'î Medler

• Medd-i muttasıl: Med harfinden sonra hemze gelir ve ikisi aynı kelimede bulunur. Hükmü vaciptir.
• Medd-i munfasıl: Med harfi bir kelimenin sonunda, hemze sonraki kelimenin başındadır (ayrı kelimeler). Hükmü caizdir.
• Medd-i lâzım: Med harfinden sonra lâzım sükûn gelir. Hükmü vaciptir; en uzun meddir. Dört çeşidi vardır: kelime-i müsakkale, kelime-i muhaffefe, harf-i müsakkale, harf-i muhaffefe.
• Medd-i ârız: Med harfinden sonra ârız sükûn gelir (durma sebebiyle). Hükmü caizdir; tûl, tevassut ve kasr vecihleriyle okunabilir.
• Medd-i lîn: Lîn harfinden (öncesi fethalı sakin vav veya yâ) sonra sükûn gelmesiyle oluşur. Hükmü caizdir.

Vakıf, İbtidâ, Vasıl

• Vakıf: Okumaya devam etmek niyetiyle, nefes alacak kadar sesi kesip durmaktır.
• İbtidâ: Okumaya başlamak ya da durduktan sonra yeniden başlamaktır.
• Vasıl: Durmadan geçmek, kelimeyi sonrakine ulamaktır.
• Sekte: Nefes almadan sesi kısa bir süre kesmektir. Hafs rivayetinde dört yerde vardır (Kehf, Yâsîn, Kıyâme, Mutaffifîn).
• Kat': Okumayı bitirmektir.

Vakfın Çeşitleri ve Yapılışı

Anlam bütünlüğüne göre vakıf; tam, kâfî, hasen ve kabîh olarak sınıflanır. Kabîh vakıf, anlamı bozacak yerde durmaktır. Durulan kelimenin son harfi üç şekilde okunabilir: sükûn (harekeyi tamamen kaldırmak), revm (harekeyi hafif bir sesle belli etmek) ve işmâm (sükûndan sonra dudakları ötreye işaretle yummak).

Secâvend İşaretleri

Durak işaretlerini Muhammed b. Tayfûr es-Secâvendî düzenlemiştir. Başlıcaları: mim (lâzım vakıf; durmak gerekir), tı (mutlak; durmak iyidir), cim (caiz; durmak da geçmek de olur), ze (geçmek daha iyidir), lâ (durulmaz; durulursa geriden alınır), ayn (rükû işareti, konu bütünlüğü).

Sınav uyarısı: Muttasılda hemze aynı kelimede (vacip), munfasılda ayrı kelimededir (caiz). Sekte nefes almadan, vakıf nefes alarak yapılır.