Sosyal Uyum Becerileri

Sosyal Beceri ve Sosyal Uyum

• Sosyal beceriler: Bireyin başkalarıyla olumlu etkileşim kurmasını, sosyal kabul görmesini ve olumsuz tepkilerden kaçınmasını sağlayan, öğrenilmiş, gözlenebilir davranışlar (selamlaşma, yardım isteme, sıra bekleme, özür dileme, oyuna katılma).
• Sosyal yeterlik: Sosyal becerilerin başkaları tarafından uygun ve etkili olarak değerlendirilmesi.
• Sosyal beceri sorunu türleri (Gresham): Edinim eksikliği (beceri hiç bilinmiyor), performans eksikliği (biliniyor ama kullanılmıyor — motivasyon/pekiştirme sorunu), akıcılık eksikliği (biliniyor ama beceriksiz kullanılıyor), engelleyici davranışlar (kaygı, saldırganlık).
• Öz bakım ve günlük yaşam becerileri (giyinme, yemek yeme, tuvalet, kişisel temizlik, ev becerileri) ve toplumsal yaşam becerileri (alışveriş, toplu taşıma, güvenlik) sosyal uyumun parçasıdır.

Değerlendirme

• Doğrudan gözlem (doğal ortamda), sosyal beceri derecelendirme ölçekleri (öğretmen, aile, öğrenci formları), sosyometri, rol oynama ile beceri yoklaması, işlevsel davranış değerlendirmesi.

Öğretim Yöntemleri

• Doğrudan sosyal beceri öğretimi: Becerinin tanımlanması ve gerekçesi, basamaklara bölünmesi, model olma, rol oynama (prova), geri bildirim, pekiştirme ve genelleme etkinlikleri (ev ödevi, farklı ortamlar).
• Video model olma ve kendi kendine video model olma: Becerinin videodan izlenmesi; OSB'de kanıta dayalı.
• Sosyal öyküler: Betimleyici, bakış açısı ve yönlendirici cümlelerle sosyal durumun anlatılması (Carol Gray).
• Akran aracılı müdahaleler: Akranların başlatma, yanıt verme ve oyuna davet etmesi için eğitilmesi; akran arkadaşlığı (buddy).
• Bilişsel süreç yaklaşımı: Kişilerarası problem çözme basamakları, öz-yönerge, öz-izleme ve öz-değerlendirme.
• Bağımsız yaşam becerilerinde: Görev analizi + zincirleme (öz bakımda geriye zincirleme sık kullanılır), etkinlik çizelgeleri (resimli), hatasız öğretim yöntemleri (sabit bekleme süreli öğretim, eş zamanlı ipucu), toplum temelli öğretim.
• Kendini koruma (istismardan korunma) ve güvenlik becerileri: "Hayır de, uzaklaş, söyle" kuralı; davranışsal beceri eğitimi (talimat, model, prova, geri bildirim) ve yerinde (in situ) eğitim.

Genelleme ve Kalıcılık

• Farklı kişi, ortam, materyal ve yönergelerle çalışma (yeterli örneklem), doğal pekiştireçlere geçiş, aralıklı pekiştirme, ailenin evde uygulaması.
• Öğretilen becerinin öğrencinin yaşamında işlevsel olması ve sosyal geçerliğinin bulunması gerekir.