Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

Fiziksel Değişim

Maddenin yalnızca dış görünüşünün (şekil, boyut, hâl) değiştiği, iç yapısının ve kimliğinin değişmediği olaylardır. Fiziksel değişimlerde yeni madde oluşmaz, molekül yapısı korunur; genellikle geri dönüşümlüdür.

• Hâl değişimleri: buzun erimesi, suyun buharlaşması, su buharının yoğuşması, naftalinin süblimleşmesi.
• Çözünme: şekerin veya tuzun suda çözünmesi.
• Kırılma, kesilme, öğütülme: camın kırılması, kâğıdın yırtılması, buğdayın un olması.
• Genleşme ve büzülme, mıknatıslanma.
• Karışımların oluşması ve ayrılması.

Kimyasal Değişim

Maddenin iç yapısının ve kimliğinin değiştiği, farklı özelliklere sahip yeni maddelerin oluştuğu olaylardır. Kimyasal değişimde atomlar arasındaki bağlar kopar ve yeni bağlar oluşur; ancak atomların türü ve sayısı korunur. Bu olaylara kimyasal tepkime denir.

• Yanma: odunun, kâğıdın, doğal gazın yanması.
• Paslanma (korozyon): demirin paslanması, gümüşün kararması.
• Çürüme ve fermantasyon: meyvenin çürümesi, sütün yoğurda dönüşmesi, hamurun mayalanması, üzüm suyunun sirkeye dönüşmesi.
• Pişme: yumurtanın haşlanması, ekmeğin pişmesi.
• Sindirim, fotosentez, solunum.
• Elektroliz ile suyun hidrojen ve oksijene ayrışması.

Kimyasal Değişimin Belirtileri

• Renk değişimi
• Gaz çıkışı (kabarcık)
• Çökelek (katı) oluşumu
• Isı ve ışık açığa çıkması veya alınması
• Koku değişimi

Kimyasal Tepkime Türleri

• Yanma tepkimesi: Maddenin oksijenle tepkimesi. Organik maddelerin tam yanmasında CO₂ ve H₂O oluşur.
• Sentez (birleşme): İki veya daha fazla maddeden tek madde oluşması: 2H₂ + O₂ → 2H₂O.
• Analiz (ayrışma): Bir maddenin daha basit maddelere ayrılması: CaCO₃ → CaO + CO₂.
• Asit-baz (nötrleşme): Asit ile bazın tepkimesiyle tuz ve su oluşması.
• Çözünme-çökelme: Suda çözünen iki maddenin çözeltileri karıştırılınca suda çözünmeyen katı (çökelek) oluşması.

Enerji Değişimi

Isı veren tepkimelere ekzotermik (yanma, nötrleşme), ısı alan tepkimelere endotermik (suyun elektrolizi, CaCO₃'ün ayrışması) denir. Hâl değişimlerinde de erime ve buharlaşma endotermik, donma ve yoğuşma ekzotermiktir.

Sınav uyarısı: Çözünme ve hâl değişimleri fizikseldir. Paslanma, çürüme, mayalanma, pişme kimyasaldır. Kimyasal değişimde atom türü ve sayısı korunur, molekül yapısı değişir.