Kamu Malları

İdarenin Malları

İdarenin malları iki gruba ayrılır:

• Kamu malları: Kamunun doğrudan kullanımına veya bir kamu hizmetine tahsis edilmiş mallardır. Kamu hukukuna tabidir ve özel koruma rejimine sahiptir.
• İdarenin özel malları: İdarenin mülkiyetinde bulunan ancak kamu kullanımına veya hizmetine tahsis edilmemiş mallardır (hazine arazileri, idarenin kiraya verdiği taşınmazlar). Kural olarak özel hukuka tabidir; ancak bunlar da haczedilemez ve zamanaşımıyla kazanılamaz (TMK md. 999 ve ilgili mevzuat çerçevesinde).

Kamu Mallarının Türleri

• Orta malları (kamunun ortak kullanımındaki mallar): Herkesin doğrudan ve serbestçe kullanabildiği mallar: yollar, köprüler, meydanlar, parklar, kıyılar, nehirler, göller.
• Hizmet malları: Bir kamu hizmetinin yürütülmesine tahsis edilmiş mallar: okul binaları, hastaneler, adliye ve hükümet binaları, askerî tesisler, kışlalar.
• Mera, yaylak ve kışlaklar: Belirli bir köy veya belde halkının ortak yararlanmasına bırakılmış mallar (köy meraları).
• Sahipsiz mallar ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler: Kayalar, dağlar, tepeler, sahipsiz araziler, deniz ve kıyılar, yer altı kaynakları (madenler), tabii servetler. Anayasa md. 168'e göre tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.

Kamu Mallarının Hukuki Rejimi (Koruma İlkeleri)

• Devir ve temlik edilemezlik: Kamu malları özel hukuk işlemleriyle satılamaz, devredilemez; ancak önce kamu malı niteliği kaldırılırsa (tahsisten çıkarma) devredilebilir.
• Haczedilemezlik: Kamu malları haczedilemez ve rehnedilemez.
• Zamanaşımıyla kazanılamazlık: Kamu malları üzerinde kazandırıcı zamanaşımı işlemez; uzun süre zilyetlik mülkiyet kazandırmaz.
• Kamulaştırılamazlık: Bir kamu tüzel kişisinin malı, kural olarak diğer bir kamu tüzel kişisi tarafından kamulaştırılamaz; devir usulü uygulanır.
• Tapuya tescil edilmeme: Orta malları ve sahipsiz mallar kural olarak tapuya tescil edilmez.

Tahsis ve Tahsisin Kaldırılması

Bir malın kamu malı niteliği kazanması tahsis (kanun, idari işlem veya fiilî kullanım) yoluyla olur. Tahsisin kaldırılmasıyla mal, idarenin özel malı hâline gelir ve özel hukuka göre işlem görebilir.

Kıyılar

Anayasa md. 43'e göre kıyılar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarından ve sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. Kıyılar herkesin eşit ve serbestçe yararlanmasına açıktır.

Kamu Mallarının Kullanımı

• Genel (ortak) kullanım: Herkesin serbest ve eşit, kural olarak ücretsiz kullanımı (yolda yürümek).
• Özel kullanım: Kamu malının bir kısmının idarenin izniyle belirli kişilere tahsisi (kaldırıma masa koymak, kıyıda iskele yapmak); genellikle ücrete tabidir, izin geri alınabilir.

Sınav uyarısı: Kamu malları devredilemez, haczedilemez ve zamanaşımıyla kazanılamaz. Yollar ve parklar orta malı, okul ve hastaneler hizmet malıdır. Tabii servetler (md. 168) ve kıyılar (md. 43) Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Tahsis kaldırılınca mal özel mal hâline gelir.