Ölçme ve Değerlendirmenin Temel Kavramları

Ölçme

Ölçme, bir niteliğin gözlenip gözlem sonuçlarının sayı veya sembollerle ifade edilmesidir. Ölçmenin öğeleri: ölçülecek nitelik, ölçme aracı ve ölçme sonuçları.

Ölçme Türleri

• Doğrudan ölçme: Niteliğin kendisi ölçülür (boy, ağırlık).
• Dolaylı ölçme: Niteliğin belirtileri ölçülür (zekâ, başarı, tutum). Eğitimde ölçmelerin çoğu dolaylıdır.
• Temel ölçme: Başka bir ölçüme dayanmaz (uzunluk).
• Türetilmiş ölçme: Başka ölçümlerden hesaplanır (hız, yoğunluk).

Ölçek Türleri (Düzeyler)

1. Sınıflama (adlandırma) ölçeği: Yalnızca gruplama yapılır; cinsiyet, forma numarası, il trafik kodu. Matematiksel işlem yapılamaz.
2. Sıralama ölçeği: Büyüklük sırası vardır ama aralıklar eşit değildir; başarı sırası, yarışma dereceleri.
3. Eşit aralıklı ölçek: Aralıklar eşittir ama başlangıç noktası (sıfır) keyfîdir; sıcaklık (°C), takvim yılı. Toplama-çıkarma yapılabilir, oran kurulamaz.
4. Oranlı ölçek: Gerçek (mutlak) sıfır vardır; boy, ağırlık, Kelvin sıcaklığı. Tüm işlemler yapılabilir.

Yukarıdan aşağı inildikçe ölçekler daha çok bilgi verir; üst düzey ölçek alt düzeylerin özelliklerini de taşır.

Değerlendirme

Değerlendirme, ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesidir. Değerlendirmenin öğeleri: ölçme sonuçları, ölçüt ve karar.

• Mutlak (ölçüt dayanaklı) değerlendirme: Öğrenci önceden belirlenen sabit bir ölçütle karşılaştırılır (50 ve üstü geçer).
• Bağıl (norm dayanaklı) değerlendirme: Öğrenci grubun diğer üyeleriyle karşılaştırılır (KPSS, ÖSYM sınavları).

Amacına Göre Değerlendirme

• Tanılayıcı (tanıma amaçlı): Öğretime başlarken hazır bulunuşluğu ve öğrenme güçlüklerini belirlemek için.
• Biçimlendirici (izleme): Öğretim sürecinde eksikleri belirleyip gidermek için; not amacı taşımaz.
• Düzey belirleyici (özetleyici): Öğretim sonunda başarıyı belirlemek ve not vermek için.

ÖSYM uyarısı: Sıcaklığın Celsius ile ölçülmesi eşit aralıklıdır (0°C sıcaklığın yokluğu değildir). Ölçmede karar verilmez; karar değerlendirmede verilir.