Atomun Yapısı

Atomu Oluşturan Tanecikler

• Proton (p⁺): Pozitif yüklüdür, çekirdekte bulunur. Kütlesi yaklaşık 1 akb'dir.
• Nötron (n⁰): Yüksüzdür, çekirdekte bulunur. Kütlesi protonun kütlesine çok yakındır.
• Elektron (e⁻): Negatif yüklüdür, çekirdeğin çevresinde bulunur. Kütlesi protonun yaklaşık 1/1836'sı kadardır; kütle hesabında ihmal edilir.

Temel Kavramlar

• Atom numarası (Z): Çekirdekteki proton sayısı. Elementin kimliğini belirler; aynı elementin bütün atomlarında proton sayısı aynıdır.
• Kütle numarası (A): Proton sayısı + nötron sayısı. A = Z + n.
• Nötr atomda proton sayısı = elektron sayısı.
• İyon: Elektron alarak veya vererek yüklenmiş atom ya da atom grubu. Elektron veren atom katyon (+), elektron alan atom anyon (−) olur. İyon yükü = proton sayısı − elektron sayısı.
• Gösterim: Kütle numarası sol üstte, atom numarası sol altta yazılır (²³₁₁Na).

İzotop, İzoton, İzobar, İzoelektronik

• İzotop: Proton sayıları aynı, nötron sayıları (dolayısıyla kütle numaraları) farklı atomlar. Kimyasal özellikleri aynı, fiziksel özellikleri farklıdır. Örnek: ¹H (protiyum), ²H (döteryum), ³H (trityum); ¹²C ve ¹⁴C.
• İzoton: Nötron sayıları aynı, proton sayıları farklı atomlar.
• İzobar: Kütle numaraları aynı, atom numaraları farklı atomlar.
• İzoelektronik: Elektron sayıları ve dizilişleri aynı olan tanecikler (Na⁺, Ne, F⁻ gibi).

Elektron Dizilimi (Bohr Modeline Göre)

Elektronlar çekirdeğe en yakın katmandan başlayarak yerleşir. İlk 20 element için katmanlara en fazla 2, 8, 8, 2 elektron yerleşir.

• Örnek: ₁₁Na → 2) 8) 1); ₁₇Cl → 2) 8) 7); ₂₀Ca → 2) 8) 8) 2).
• Son katmandaki elektronlara değerlik elektronları denir; elementin kimyasal özelliklerini belirler.
• Atomlar son katmanlarını tamamlayarak soy gaz düzenine ulaşmak ister: 2 elektronla dublet (He gibi), 8 elektronla oktet kuralı.

Atom Kütlesi

Atom kütleleri çok küçük olduğundan atomik kütle birimi (akb) kullanılır: ¹²C atomunun kütlesinin 1/12'si 1 akb'dir. Elementlerin periyodik tablodaki ortalama atom kütleleri, doğadaki izotoplarının bolluk oranları dikkate alınarak hesaplanır.

Sınav uyarısı: Elementin kimliğini proton sayısı belirler. Kütle numarası = proton + nötron. İzotopların kimyasal özellikleri aynıdır. Elektron veren katyon (+), alan anyon (−) olur.