Farklılaştırma

Farklılaştırma Nedir?

Farklılaştırma, öğrencilerin ilgi, yetenek, hazır bulunuşluk, öğrenme hızı ve öğrenme ihtiyaçlarındaki farklılıkları dikkate alarak öğretimin içerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamı bakımından uyarlanmasıdır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, her öğrencinin kendine özgü potansiyelini tanımayı esas aldığı için farklılaştırmayı öğretim programlarının ayrılmaz bir parçası hâline getirmiştir.

Programlarda Farklılaştırma

Her öğretim programında, tema veya ünite düzeyinde iki tür farklılaştırma önerisi yer alır:

• Zenginleştirme: Öğrenme çıktılarına hızlı ulaşan veya ileri düzeyde ilgi ve yeteneğe sahip öğrenciler için daha derin, daha karmaşık ve yaratıcı etkinlikler (araştırma projeleri, üst düzey problemler, ileri okumalar).
• Destekleme: Öğrenme güçlüğü yaşayan veya ek desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler için konunun farklı yollarla tekrar edilmesi, somut materyaller, görsel destekler, adım adım rehberlik ve ek zaman.

Farklılaştırmanın Boyutları

• İçerik: Öğrencinin ne öğreneceği; farklı düzeylerde kaynak ve materyal sunulması.
• Süreç: Öğrencinin nasıl öğreneceği; farklı yöntem ve etkinlik seçenekleri.
• Ürün: Öğrencinin öğrendiğini nasıl göstereceği; farklı ürün seçenekleri (sunum, poster, video, rapor).
• Öğrenme ortamı: Bireysel, ikili veya grup çalışması; esnek sınıf düzeni.

Farklılaştırmanın İlkeleri

• Her öğrenci öğrenebilir; öğrenme hızları ve yolları farklıdır.
• Farklılaştırma, öğrencileri etiketlemek değil, her birinin gelişimine fırsat tanımaktır.
• Ortak öğrenme çıktılarından vazgeçilmez; çıktılara ulaşmanın yolları çeşitlendirilir.
• Tanılayıcı ve biçimlendirici değerlendirme sonuçları farklılaştırmanın temel verisidir.
• Esnek gruplama yapılır; gruplar ihtiyaca göre değişir.

Özel Gereksinimli ve Üstün Yetenekli Öğrenciler

Farklılaştırma, kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim alan özel gereksinimli öğrenciler ile özel yetenekli (üstün yetenekli) öğrenciler için özellikle önemlidir. Bu öğrenciler için bireyselleştirilmiş eğitim programları (BEP), destek eğitim odaları ve bilim ve sanat merkezleri (BİLSEM) gibi uygulamalar farklılaştırmayı destekler.

Öğretmenin Rolü

Öğretmen; öğrencilerini tanır, hazır bulunuşluklarını belirler, öğrenme kanıtlarını izler ve buna göre etkinlikleri uyarlar. Farklılaştırma, okul temelli planlama ile de desteklenir; zümre öğretmenleri öğrencilerin ihtiyaçlarına göre ek çalışmalar planlayabilir.

Sınav uyarısı: Programlarda farklılaştırma zenginleştirme ve destekleme önerileriyle yer alır. Farklılaştırma içerik, süreç, ürün ve ortam boyutlarında yapılır. Ortak öğrenme çıktılarından vazgeçilmez, yalnız yollar çeşitlendirilir.