Bellek ve Güdülenme

Bellek Süreçleri

Bellek bilgiyi kodlama, depolama ve geri getirme süreçlerinden oluşur. Bilgi duyusal kayıttan kısa süreli belleğe, oradan uzun süreli belleğe aktarılır.

Unutmanın Nedenleri

• Bozulma (kullanmama) kuramı: Kullanılmayan bilgilerin izi zamanla silinir.
• Ket vurma (bozucu etki) kuramı: Öğrenilen bilgiler birbirini engeller; ileriye ket vurma ve geriye ket vurma.
• Geri getirme başarısızlığı: Bilgi bellektedir ama uygun ipucu olmadığı için hatırlanamaz (dilinin ucunda olma).
• Bastırma (güdülenmiş unutma): Kaygı veren yaşantıların bilinç dışına itilmesi.

Hatırlamayı Kolaylaştıran Teknikler

• Anlamlandırma ve ilişkilendirme: Yeni bilgiyi bilinenle bağlamak.
• Hafıza teknikleri: Akrostiş (ilk harflerden kelime), loci (yer) yöntemi, anahtar kelime yöntemi.
• Aralıklı tekrar ve test etkisi: Kendini sınamak hatırlamayı güçlendirir.
• Dizi konumu etkisi: Listenin başındaki (ilk olma) ve sonundaki (son olma) öğeler daha iyi hatırlanır.

Güdülenme (Motivasyon)

Güdülenme, organizmayı belli bir amaca yönelik davranışa harekete geçiren ve bu davranışı sürdüren güçtür.

• İçsel güdülenme: Etkinliğin kendisinden zevk alma; kalıcıdır.
• Dışsal güdülenme: Ödül, not, övgü gibi dış teşvikler.
• Fizyolojik (birincil) güdüler: Açlık, susuzluk, uyku. Sosyal (ikincil) güdüler: Başarı, bağlanma, güç.

Güdülenme Kuramları

• Davranışçı: Pekiştireçler davranışı güdüler.
• İnsancıl (Maslow): İhtiyaçlar hiyerarşisi; kendini gerçekleştirme en üst basamaktır.
• Bilişsel – yükleme kuramı (Weiner): Başarı/başarısızlığın nedenleri iç-dış, değişken-sabit, kontrol edilebilir-edilemez boyutlarında yorumlanır.
• Beklenti-değer kuramı: Güdülenme = başarı beklentisi × göreve verilen değer.
• Öz belirleme kuramı (Deci ve Ryan): Özerklik, yeterlik ve ilişkili olma ihtiyaçları içsel güdülenmeyi besler.

ÖSYM uyarısı: Başarısızlığını “şansım yoktu” diye açıklayan öğrenci dış ve kontrol edilemez bir nedene yükleme yapar; “yeterince çalışmadım” diyen öğrenci iç, değişken ve kontrol edilebilir nedene yükler ve daha çok güdülenir.