Eğitim Hakkı

Anayasa Madde 42: Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi

Eğitim hakkı, Anayasa'nın sosyal ve ekonomik haklar bölümünde düzenlenmiştir. Maddenin temel hükümleri şunlardır:

• Kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.
• Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.
• Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz.
• İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.
• Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.
• Devlet, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacıyla burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar.
• Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.
• Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür; bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez.
• Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez. Eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller ile yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar kanunla düzenlenir. Milletlerarası antlaşma hükümleri saklıdır.

İlgili Diğer Hükümler

• Madde 24: Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaöğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasında yer alır. Bunun dışındaki din eğitimi ve öğretimi kişilerin kendi isteğine, küçüklerin de kanuni temsilcisinin talebine bağlıdır.
• Madde 130-132: Yükseköğretim kurumları; Madde 131: Yükseköğretim Kurulu (YÖK).
• Madde 58: Devlet, gençlerin eğitim ve öğretimini sağlayıcı tedbirleri alır.

Uluslararası Belgeler

Eğitim hakkı; İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (madde 26), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No'lu Protokol (madde 2: “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz”) ve BM Çocuk Hakları Sözleşmesi (madde 28-29) ile de güvence altındadır.

ÖSYM uyarısı: Anayasaya göre zorunlu ve devlet okullarında parasız olan kademe ilköğretimdir; ortaöğretimin zorunluluğu kanunla (6287 sayılı Kanun) getirilmiştir. Din kültürü ve ahlak öğretimi zorunlu derstir, bunun dışındaki din eğitimi isteğe bağlıdır.