Kovuşturma Evresi ve Hüküm

Kovuşturma Evresi

Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evredir (CMK md. 2). Duruşma hazırlığı ve duruşmadan oluşur. Kovuşturma evresinde duruşmalar kural olarak açık yapılır; genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerektirdiği hâllerde kısmen veya tamamen kapalı yapılabilir. Sanık 18 yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır.

Duruşma Hazırlığı

Duruşma günü belirlenir; sanık, müdafi, katılan, tanık ve bilirkişiler çağrılır. Sanığa çağrı kâğıdı tebliğ edilir; hazır bulunmazsa zorla getirileceği bildirilir. Duruşmada hâkimler, Cumhuriyet savcısı ve zabıt kâtibinin aralıksız bulunması gerekir; zorunlu müdafilik hâlinde müdafi de hazır bulunur.

Duruşmanın Akışı

• Hazır bulunanlar ve delillerin tespiti, sanığın kimliğinin saptanması.
• İddianamenin okunması (iddianamenin anlatımı).
• Sanığın sorgusu: Sanığa susma hakkı ve diğer hakları hatırlatılır.
• Delillerin ortaya konulması: Tanıkların ve bilirkişilerin dinlenmesi, belgelerin okunması, keşif. Kural olarak tanık ve bilirkişi beyanları duruşmada doğrudan dinlenir (doğrudan doğruyalık).
• Esas hakkındaki mütalaa: Cumhuriyet savcısı, ardından katılan ve sanık ile müdafi sözlerini söyler. Son söz sanığındır; son söz sorulmadan hüküm verilemez.
• Ek savunma (md. 226): Sanığa iddianamede gösterilenden farklı bir suç vasfı veya cezanın artırılmasını gerektiren hâl söz konusu olursa, ek savunma hakkı tanınmadıkça mahkûmiyet hükmü kurulamaz.
• Hükmün konusu (md. 225): Hüküm ancak iddianamede unsurları gösterilen fiil ve faili hakkında verilir. Mahkeme, fiilin nitelendirilmesinde iddia ve savunma ile bağlı değildir.

Hüküm Türleri (md. 223)

• Beraat: Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması, sanığın suçu işlemediğinin sabit olması, sanığın suçu işlediğinin sabit olmaması, fiilin hukuka uygunluk nedeni kapsamında işlenmesi veya kusurun bulunmaması hâllerinde.
• Ceza verilmesine yer olmadığı: Kusur yeteneğinin bulunmaması, şahsi cezasızlık sebebi veya etkin pişmanlık hâli gibi durumlarda.
• Mahkûmiyet: Yapılan yargılama sonucunda sanığa yüklenen suçun işlendiğinin sabit olması.
• Güvenlik tedbirine hükmedilmesi: Akıl hastalığı gibi hâllerde.
• Davanın reddi: Sanık hakkında aynı fiilden dolayı önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava bulunması.
• Düşme: Sanığın ölümü, şikâyetten vazgeçme, dava zamanaşımı, uzlaşma, ön ödeme gibi hâllerde.
• Durma: İzin veya karar alınması gibi başka bir mercie bağlı hâllerde.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (md. 231)

Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası ise, mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Şartlar: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, mahkemenin sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varması, suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi ve sanığın HAGB'yi kabul etmesi. Denetim süresi beş yıldır; bu süre kasıtlı yeni bir suç işlenmeksizin ve yükümlülüklere uygun geçirilirse açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak düşme kararı verilir. HAGB kararı sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz.