Saklı Pay ve Tenkis

Saklı Pay

Saklı pay, kanunun bazı yasal mirasçılara tanıdığı ve mirasbırakanın ölüme bağlı veya sağlararası karşılıksız kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir.

Saklı Paylı Mirasçılar ve Oranları (TMK md. 506)

• Altsoy: Yasal miras payının yarısı.
• Ana ve babadan her biri: Yasal miras payının dörtte biri.
• Sağ kalan eş: Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
• Kardeşlerin saklı payı 2007'de yapılan değişiklikle kaldırılmıştır.

Örnek: Mirasbırakanın eşi ve iki çocuğu varsa eşin yasal payı 1/4, saklı payı da 1/4'tür; her çocuğun yasal payı 3/8, saklı payı 3/16'dır.

Tasarruf Oranının Hesaplanması

Tasarruf edilebilir kısım, mirasbırakanın ölüm günündeki malvarlığına göre hesaplanır. Terekenin aktifinden borçlar, cenaze giderleri, mühürleme ve defter tutma giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayanların üç aylık bakım giderleri çıkarılır; tenkise tabi sağlararası kazandırmalar terekeye eklenir.

Tenkis Davası (md. 560 vd.)

Mirasbırakanın tasarruf yetkisinin sınırlarını aşan tasarrufları kendiliğinden geçersiz değildir; saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davası ile tasarruf edilebilir kısma indirilir.

• Davacı: Saklı payı ihlal edilen mirasçılar (ve onların alacaklıları, iflas idaresi gibi md. 562'deki kişiler).
• Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar (md. 565): Mirasçılık payına mahsuben verilen kazandırmalar, iade yükümlülüğü dışında bırakılmışsa; mirastan feragat karşılığı verilenler; olağan hediyeler dışında kalan bağışlar; ölümünden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar; saklı payları kaldırmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan tasarruflar.
• Sıra: Önce ölüme bağlı tasarruflar, sonra sağlararası kazandırmalar (en yeni tarihliden başlayarak) tenkis edilir.
• Süre (md. 571): Saklı payın zedelendiğini öğrenmeden başlayarak bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl. Tenkis, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

İptal Davası ile Farkı

İptal davası (md. 557), ölüme bağlı tasarrufun ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka-ahlaka aykırılık veya şekil eksikliği nedeniyle tamamen ortadan kaldırılmasını amaçlar; tenkis ise geçerli bir tasarrufun yalnız saklı payı aşan kısmını indirir. İptal davası süresi öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde iyiniyetli davalılara karşı on yıl, kötüniyetlilere karşı yirmi yıldır.