Yaptırımlar

Yaptırım Türleri

TCK'da yaptırımlar cezalar ve güvenlik tedbirleri olarak ikiye ayrılır. Suç karşılığında uygulanacak cezalar hapis ve adli para cezalarıdır (md. 45).

Hapis Cezaları (md. 46-49)

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis: Hükümlünün hayatı boyunca devam eder, kanun ve tüzükte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.
• Müebbet hapis: Hükümlünün hayatı boyunca devam eder.
• Süreli hapis: Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz. Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır.

Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar (md. 50)

Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre; adli para cezasına, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine, en az iki yıl süreyle eğitim kurumuna devam etmeye, belli yerlere gitmekten veya belli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya, belli bir meslek ya da sanatın yapılmasının yasaklanmasına veya kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya çevrilebilir. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş bulunanların bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

Adli Para Cezası (md. 52)

Beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanır. En az yirmi ve en fazla yüz Türk lirası olan bir gün karşılığı miktar, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Taksitlendirme mümkündür (iki yılı geçmemek üzere).

Cezanın Ertelenmesi (md. 51)

İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir (fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş olanlar için üst sınır üç yıl). Şartlar: daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak ve mahkemede yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması. Erteleme, mağdurun veya kamunun zararının giderilmesi koşuluna bağlanabilir. Denetim süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz (alt sınır mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz). Denetim süresi iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

Güvenlik Tedbirleri

• Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (md. 53): Kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak; kamu görevini üstlenme, seçme ve seçilme, velayet, vesayet gibi haklardan cezanın infazı tamamlanıncaya kadar yoksunluk.
• Eşya müsaderesi (md. 54) ve kazanç müsaderesi (md. 55).
• Çocuklara ve akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri (md. 56-57).
• Tüzel kişiler (md. 60): Faaliyet izninin iptali ve müsadere.

Dava ve Ceza Zamanaşımı

Dava zamanaşımı (md. 66): Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz, müebbet hapiste yirmi beş, yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapiste yirmi, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapiste on beş, beş yılı geçmemek üzere hapis veya adli para cezasında sekiz yıl. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı aydır (md. 73). Yalnız adli para cezasını veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda ön ödeme (md. 75) uygulanır (uzlaşma kapsamındakiler hariç).