Yunan ve Roma

Antik Yunan

• Ege uygarlıkları: Girit'te Minos (Knossos sarayı), ana karada Miken uygarlıkları Yunan kültürünün temelini oluşturdu. Dor göçleri (MÖ 1200 civarı) ile "karanlık çağ" başladı.
• Polis (şehir devleti): Yunan siyasi örgütlenmesinin temel birimi; her polisin akropolü, agorası ve yönetimi vardı. Koloni faaliyetleriyle Akdeniz ve Karadeniz kıyılarına yayıldılar.
• Atina: Solon ve Kleisthenes reformlarıyla doğrudan demokrasi gelişti; ancak kadınlar, köleler ve yabancılar (metoikler) vatandaş sayılmadı. Perikles dönemi (MÖ 5. yy) altın çağdır.
• Isparta: Oligarşik, askerî yapıda bir devlet; eğitim tamamen askerlik amaçlıydı.
• Pers Savaşları (MÖ 490-479): Maraton, Salamis ve Plataia savaşlarıyla Yunanlar Perslere karşı başarılı oldu. Ardından Atina liderliğinde Delos Birliği kuruldu.
• Peloponez Savaşları (MÖ 431-404): Atina ile Isparta arasında; Isparta kazandı, Yunan dünyası zayıfladı.
• Kültür: Felsefe (Sokrates, Platon, Aristoteles), tarih (Heredot, Thukydides), tiyatro (Aiskhylos, Sophokles, Euripides, Aristophanes), olimpiyat oyunları, matematik (Pisagor, Öklid).

Makedonya ve Helenistik Dönem

• Büyük İskender (MÖ 336-323), Granikos (MÖ 334), İssos (MÖ 333) ve Gaugamela (MÖ 331) savaşlarıyla Pers İmparatorluğu'nu yıktı; Mısır'dan Hindistan'a kadar uzanan bir imparatorluk kurdu.
• Helenistik kültür: Yunan ve Doğu kültürlerinin kaynaşması. İskenderiye bilim ve kütüphane merkezi oldu. İskender'in ölümünden sonra imparatorluk Ptolemaios (Mısır), Seleukos (Suriye-Mezopotamya) ve Antigonos (Makedonya) krallıklarına bölündü; Anadolu'da Bergama Krallığı öne çıktı.

Roma

• Krallık dönemi (MÖ 753-509) ve ardından Cumhuriyet (MÖ 509-27): Yönetimde iki konsül, senato ve halk meclisleri; patrisyen (soylu) ile pleb (halk) arasındaki mücadele sonucu On İki Levha Kanunları (MÖ 450 civarı) yazıya geçirildi.
• Pön (Kartaca) Savaşları (MÖ 264-146): Roma Batı Akdeniz'e hâkim oldu; Hannibal'ın Alpleri aşması ünlüdür.
• İmparatorluk: Augustus (Octavianus) MÖ 27'de ilk imparator oldu; Pax Romana (Roma barışı) dönemi başladı.
• Hristiyanlık: Başta zulme uğradı; 313 Milano Fermanı ile serbest bırakıldı (Constantinus), 380'de Theodosius döneminde resmî din oldu. 325 İznik Konsili ilk ekümenik konsildir.
• Bölünme: 395'te Theodosius'un ölümüyle Doğu ve Batı Roma'ya ayrıldı. Batı Roma 476'da Germen Odoaker tarafından yıkıldı (İlk Çağ'ın sonu); Doğu Roma (Bizans) 1453'e kadar sürdü.
• Roma'nın mirası: Roma hukuku (Justinianus kodları ile Bizans'ta derlendi), Latin alfabesi ve dili, yol ağları, su kemerleri, amfitiyatrolar, Jülyen takvimi.