Sınırlı Ayni Haklar

Sınırlı Ayni Haklar

Sınırlı ayni haklar, malike ait olmayan bir şey üzerinde sahibine, mülkiyetin bazı yetkilerini veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. Üç gruptur: irtifak hakları, taşınmaz yükü ve rehin hakları.

İrtifak Hakları

• Taşınmaz irtifakı (md. 779): Bir taşınmaz (yükümlü) diğer bir taşınmaz (yararlanan) lehine yüklenir; geçit, mecra, inşaat yapmama hakkı gibi. Kazanılması tescille olur.
• İntifa hakkı (md. 794): Taşınır, taşınmaz, hak veya malvarlığı üzerinde, bundan tam yararlanma yetkisi veren haktır. Devredilemez, mirasçılara geçmez. Gerçek kişi lehine kurulan intifa en geç hak sahibinin ölümüyle, tüzel kişi lehine kurulan intifa en geç yüz yıl sonra sona erer.
• Oturma hakkı (md. 823): Bir binada veya bir bölümünde oturma yetkisi; devredilemez ve mirasçılara geçmez.
• Üst hakkı (md. 726, 826): Başkasının arazisi üzerinde veya altında yapı yapmak ya da mevcut yapıyı muhafaza etmek hakkı. Bağımsız ve sürekli üst hakkı (en az yirmi, en çok yüz yıl) tapu kütüğüne ayrı sayfaya taşınmaz olarak kaydedilebilir.
• Kaynak hakkı: Başkasının arazisindeki kaynaktan yararlanma hakkı.

Taşınmaz Yükü (md. 839)

Bir taşınmazın malikini, o taşınmaza bağlı olarak bir şey vermek veya yapmakla yükümlü kılan haktır. Malik yalnız taşınmazla sorumludur. Taşınmaz yükünün karşılığı belirli bir miktar parayla gösterilir.

Rehin Hakları

Taşınmaz Rehni (md. 850 vd.)

• Türleri: İpotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi. İpotek bir alacağı güvence altına alır; ipotekli borç senedi ve irat senedi kıymetli evrak niteliğindedir.
• Kurulma: Rehin sözleşmesi resmî şekilde yapılır; hak tescille doğar. Rehin miktarı Türk parasıyla gösterilir.
• Belirlilik ilkesi: Rehin belirli taşınmaz ve belirli miktar için kurulur. Sabit dereceler sistemi geçerlidir: önceki derecenin silinmesi sonraki dereceyi ilerletmez (aksi şerh edilebilir).
• Lex commissoria yasağı (md. 873): Borç ödenmezse rehinli taşınmazın mülkiyetinin alacaklıya geçeceğine ilişkin anlaşma geçersizdir.

Taşınır Rehni (md. 939 vd.)

• Teslime bağlı taşınır rehni: Rehin konusu şeyin zilyetliği alacaklıya devredilmedikçe rehin hakkı kurulmaz.
• Hapis hakkı (md. 950): Alacaklı, borçlunun rızasıyla elinde bulunan taşınırı veya kıymetli evrakı, muaccel alacağı ile şey arasında bağlantı varsa alacağı ödeninceye kadar elinde tutabilir.
• Hak rehni: Devredilebilen alacaklar ve diğer haklar üzerinde kurulur.
• Teslimsiz taşınır rehni 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu ile rehinler siciline tescil yoluyla mümkündür.