Bitki Dokuları ve Organları

Bitki Dokuları

• Meristem (bölünür) doku: Sürekli bölünebilen, farklılaşmamış hücreler. Uç (apikal) meristem: Kök ve gövde uçlarında; boyuna büyüme (primer büyüme). Yanal meristem: Kambiyum (iletim kambiyumu; enine büyüme, sekonder ksilem ve floem; yıllık halkalar) ve mantar kambiyumu (fellojen; periderm). Yalnız açık tohumlularda ve çift çenekli kapalı tohumlularda kambiyum bulunur; tek çeneklilerde genellikle yoktur. Ara meristem: Boğum aralarında (buğdaygiller).
• Koruyucu doku: Epidermis (tek katlı; kutikula ile su kaybını azaltır; stoma, tüy ve hidatotlar gibi farklılaşmalar), periderm/mantar doku (yaşlı gövde ve köklerde; lentiseller gaz alışverişini sağlar).
• Temel doku (parankima): Özümleme parankiması (klorofilli; palizat ve sünger parankiması), depo parankiması (nişasta; patates yumrusu), havalandırma parankiması (su bitkilerinde aerankima), su depolayan parankima (kaktüs).
• Destek doku: Kollenkima (canlı, köşeleri kalınlaşmış hücreler; genç gövde ve yaprak sapları; esneklik) ve sklerenkima (ölü, ligninle kalınlaşmış: lifler ve sklereitler; ceviz kabuğu, armut taş hücreleri).
• İletim doku: Ksilem (odun borusu): Su ve mineralleri kökten yukarı taşır; trakeit ve trakeler (ölü, lignini), odun parankiması, odun lifleri. Floem (soymuk borusu): Organik besinleri (çoğunlukla sakkaroz) çift yönlü taşır; kalburlu borular (canlı, çekirdeksiz) ve arkadaş hücreler.
• Salgı doku: Nektar bezleri, reçine kanalları, süt borusu (latisifer).

Kök

• Görevleri: Toprağa tutunma, su ve mineral alma, depo (havuç, şeker pancarı), vejetatif üreme.
• Kök sistemleri: Kazık kök (çift çenekliler) ve saçak kök (tek çenekliler).
• Kök ucu bölgeleri: Kaliptra (yüksük; koruma, yerçekimi algılama), bölünme bölgesi, uzama bölgesi, emici tüyler bölgesi (su ve mineral emilimi).
• Enine kesit: Epidermis, korteks, endodermis (Kaspari şeridi; suberin içerir, suyun hücreler arasından geçişini engeller, seçiciliği sağlar), perisikl (yan kök oluşumu), merkezî silindir (iletim demetleri).
• Kök başkalaşımları: Depo kökü, tutunma kökü (sarmaşık), solunum kökü (mangrov), havai kök (orkide), emeç kökü (küsküt; parazit), destek kökü (mısır).

Gövde

• Görevleri: Destek, iletim, depo, fotosentez (genç gövdeler, kaktüs), vejetatif üreme.
• Tek çeneklilerde iletim demetleri dağınık, çift çeneklilerde halka şeklinde dizilidir.
• Yıllık halkalar: Kambiyumun ilkbaharda geniş, yazın dar hücreli odun üretmesiyle oluşur; ağacın yaşını gösterir.
• Gövde başkalaşımları: Yumru (patates; gözler tomurcuktur), rizom (zencefil, ayrık otu), soğan (yapraklar etli, gövde yassı), stolon (çilek), sülük (asma), diken (alıç), kladot (fotosentez yapan yassı gövde).

Yaprak

• Kısımları: Yaprak ayası, sap, damarlar (çift çeneklilerde ağsı, tek çeneklilerde paralel damarlanma).
• Enine kesit: Üst epidermis (kalın kutikula), palizat parankiması (çok kloroplastlı; fotosentezin en yoğun yeri), sünger parankiması (hücreler arası boşluklar; gaz alışverişi), iletim demetleri, alt epidermis (stomalar genellikle alt yüzeyde).
• Stoma: İki bekçi (kilit) hücresi ve açıklık; gaz alışverişi ve terleme. Bekçi hücrelerinde turgor arttığında (K⁺ girişi, su girişi) stoma açılır; absisik asit (ABA) kuraklıkta stomaları kapatır. Işık, CO₂ derişimi, su durumu ve sıcaklık stoma hareketini etkiler.
• Yaprak başkalaşımları: Diken (kaktüs), sülük (bezelye), böcekçil yapraklar (sinekkapan, ibrik bitkisi), etli depo yaprakları (soğan).

Çiçek, Meyve ve Tohum

Çiçek kısımları: çanak yapraklar, taç yapraklar, erkek organ (stamen; başçık ve sapçık), dişi organ (pistil; tepecik, dişicik borusu, yumurtalık). Döllenmeden sonra yumurtalık meyveye, tohum taslağı tohuma dönüşür. Tohumun kısımları: tohum kabuğu, embriyo (kökçük, gövdecik, sapçık, çenek yaprakları) ve besin doku (endosperm). Tek çeneklilerde bir, çift çeneklilerde iki çenek yaprağı vardır.