Test Dışı Teknikler

Genel Özellikler

• Test dışı teknikler bireyi doğal ortamında, standart olmayan yollarla tanımaya yarar. Standartlaştırılmamışlardır; güvenirlik ve geçerlikleri testlere göre düşüktür ama bireyin öznel dünyası ve sosyal ilişkileri hakkında zengin bilgi verirler.
• Okul psikolojik danışmanı bu teknikleri sınıf öğretmeniyle iş birliği içinde kullanır; elde edilen bilgiler gizlilik ilkesine uygun saklanır ve kümülatif kayda işlenir.

Gözlem ve Gözlem Kayıtları

• Gözlem: Doğal (kontrolsüz) / kontrollü; katılımlı / katılımsız; yapılandırılmış / yapılandırılmamış.
• Anekdot (olay kaydı): Önemli görülen bir davranışın ne zaman, nerede, nasıl olduğunun yorum katılmadan yazılmasıdır; yorum ayrı bölüme yazılır.
• Kontrol listesi: Davranışın var olup olmadığını (evet/hayır) gösterir; derecesini göstermez.
• Derecelendirme ölçekleri: Davranışın derecesini belirler (sayısal, grafik, betimsel). Hatalar: halo (hale) etkisi, merkezî eğilim hatası, cömertlik/katılık hatası, mantık hatası.

Görüşme

• Yapılandırılmış (sorular ve sıra önceden belirlenmiş), yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşme.
• Bilgi toplama görüşmesi, psikolojik danışma görüşmesinden amaç bakımından ayrılır.

Kendini Anlatma Teknikleri

• Otobiyografi: Bireyin kendi yaşamını yazması; yapılandırılmış (başlıklar verilmiş) ya da yapılandırılmamış olabilir. Duygu ve değerleri yansıtır.
• Günlük (anı defteri): Belirli süre boyunca yaşantıların kaydı.
• Kompozisyon ve problem tarama listeleri (ör. Mooney Problem Tarama Listesi): bireyin kendi gördüğü sorun alanlarını işaretlemesi.
• Zaman cetveli: Bireyin zamanını nasıl kullandığını gösterir.

Sosyal İlişkileri Belirleyen Teknikler

• Sosyometri (sosyogram): J. L. Moreno. Grup üyelerinin belirli ölçütlere göre birbirini seçmesiyle grup içi ilişkiler belirlenir. Kavramlar: yıldız (çok seçilen), ihmal edilen (hiç seçilmeyen), reddedilen (olumsuz seçilen), klik (kapalı alt grup), karşılıklı seçim. Sosyal kabul indeksi hesaplanır.
• Kimdir bu? (Guess Who): Olumlu/olumsuz özellikler verilir, öğrenciler bu özelliğe uyan arkadaşlarını yazar; bireyin grup içinde nasıl algılandığını gösterir.
• Sosyal uzaklık ölçeği: Bireyin gruptaki diğer kişilere ne kadar yakın/uzak hissettiğini ve grubun bireyi nasıl kabul ettiğini belirler (Bogardus).

Bilgilerin Biriktirilmesi

• Vaka (olay) incelemesi: Tek bir birey hakkında tüm kaynaklardan toplanan bilgilerin bütünleştirilmesi.
• Vaka konferansı: Bireyle ilgili uzmanların (öğretmen, danışman, yönetici, gerektiğinde aile) bir araya gelerek değerlendirme yapması.
• Ev ziyareti ve öğrenci kişisel bilgi formu; e-Rehberlik kapsamında öğrenci gelişim dosyası (kümülatif kayıt).