Akitler ve Miras

Akit

Akit, tarafların karşılıklı irade beyanlarının (îcap ve kabul) hukuki sonuç doğuracak şekilde birbirine bağlanmasıdır. İnsanlar arası hukuki işlemler muâmelât başlığı altında incelenir. Hanefîlere göre akitler geçerlilik bakımından:

• Sahih: Rükün ve şartları tam olan akit.
• Fâsid: Aslı sağlam fakat vasfında bozukluk bulunan akit (bedelin belirsizliği gibi).
• Bâtıl: Rüknü eksik, hiç doğmamış sayılan akit.
• Mevkûf: Geçerliliği bir başkasının iznine bağlı olan akit.

Başlıca Akitler

• Bey': Alım satım.
• Selem: Paranın peşin, malın vadeli olduğu satım.
• İstisnâ: Sipariş (eser) sözleşmesi.
• Murâbaha: Maliyet üzerine belirli bir kâr eklenerek yapılan satış.
• İcâre: Kira ve hizmet sözleşmesi.
• Mudârebe: Bir tarafın sermaye, diğer tarafın emek koyduğu ortaklık; kâr anlaşmaya göre paylaşılır, zarar sermaye sahibine aittir.
• Müşâreke (şirket): Tarafların sermaye koyarak kurduğu ortaklık.
• Müzâraa: Ziraat ortakçılığı. Müsâkāt: Bağ-bahçe ortakçılığı.
• Karz: Ödünç (borç) verme. Âriyet: Bir malın karşılıksız kullanıma verilmesi. Vedîa: Emanet bırakma.
• Kefâlet, havâle, rehin, vekâlet, hibe.

Akitlerle İlgili İlkeler

• Faiz (ribâ) yasağı: Ribe'l-fadl (aynı cins malların peşin değişiminde fazlalık) ve ribe'n-nesîe (vade sebebiyle fazlalık).
• Garar: Aşırı belirsizlik ve aldatma içeren işlemler yasaktır.
• Muhayyerlik: Akdi bozma veya onaylama serbestisi: şart, görme (rü'yet) ve ayıp muhayyerliği.
• Şüf'a: Satılan taşınmazı ortağın veya komşunun öncelikle satın alma hakkı.
• İhtikâr (karaborsacılık) ve neceş (fiyatı kızıştırmak) yasaktır.

Miras (Ferâiz)

Miras hukukuna ferâiz, ölene mûris, bıraktığı mala tereke denir. Terekeden sırasıyla şunlar yapılır:

1. Teçhiz ve tekfin (cenaze masrafları).
2. Borçların ödenmesi.
3. Vasiyetin yerine getirilmesi: kalan malın en çok üçte biri oranında; mirasçıya vasiyet yapılmaz.
4. Kalanın mirasçılara paylaştırılması.

• Ashâbü'l-ferâiz: Payları Kur'an'da belirlenmiş mirasçılar. Belirli paylar: 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3, 1/6.
• Asabe: Belirli pay sahiplerinden artanı alan erkek tarafından akrabalar.
• Zevi'l-erhâm: Diğer iki grupta yer almayan kan hısımları.
• Eşlerin payı: Koca, çocuk yoksa 1/2, varsa 1/4; karı, çocuk yoksa 1/4, varsa 1/8 alır.
• Erkek çocuk, kız çocuğun iki katı pay alır (Nisâ 11).
• Miras engelleri: Mirasçının mûrisi öldürmesi, din farkı, kölelik.
• Hacb: Bir mirasçının başka bir mirasçı sebebiyle mirastan kısmen veya tamamen yoksun kalması.
• Avl ve red: Paylar terekeyi aşarsa oranlı indirim (avl), artarsa pay sahiplerine oranlı iade (red).

Sınav uyarısı: Selemde para peşin, mal vadelidir. Mudârebe emek-sermaye ortaklığıdır. Vasiyet terekenin en çok üçte biridir. Terekede sıra: teçhiz, borç, vasiyet, miras.